Albanija je prošla kroz dugo istorijsko putovanje, od antike i osmanskog perioda, preko stvaranja albanske države, dva svetska rata, komunističkog režima i uspostavljanja demokratije. Ovo putovanje pratile su velike političke, društvene i ekonomske promene, do orijentacije zemlje ka Zapadu i evroatlantskim integracijama.

Izveštaj „Britanike“ donosi rezime istorije Albanije, od Ilirije i rimskog perioda do političkih dešavanja 21. veka.

Albanija u antici i ilirski period

U odeljku o antičkoj istoriji, „Britanika“ kaže da su Iliri naseljavali ogromnu teritoriju, koja se protezala od Istarskog poluostrva do severne Grčke i do reke Morave.

Ilirsko kraljevstvo sa sedištem na teritoriji današnjeg Skadra ostalo je važan faktor sve do njegovog uništenja od strane rimskih vojski 168. godine pre nove ere.

Dirahijum i rimski period

Tokom rimskog perioda, Dirahijum, današnji Drač, bio je važna tačka na putu Via Egnatia, koji je povezivao Jadran sa Makedonijom, Solunom i dalje sa Trakijom.

Britanika takođe napominje da Albanci, izolovani iza svojih planinskih venaca, nisu bili mnogo pogođeni dvema glavnim granama hrišćanstva na Balkanu u ranom periodu.

Albanija pod Osmanskim carstvom

Tokom osmanskog osvajanja Balkana, Albanci pod vođstvom Skenderbega su dugo zadržavali osmanski napredak, posebno tokom godina 1443–1468.

Britanika takođe pominje da su Albanija i Bosna bile među mestima gde su mnogi plemići prešli na islam i zadržali svoje zemlje.

Krajem 18. veka, jedna od najistaknutijih lokalnih ličnosti koje su kontrolisale teritorije na Balkanu bio je Ali-paša Tepelena, sa sedištem u Janini.

Albanska nezavisnost

Objašnjavajući stvaranje nacionalnih država na Balkanu, „Britanika“ naglašava da albanska nezavisnost ne bi bila moguća bez slabljenja osmanske moći u Evropi, nakon Prvog balkanskog rata 1912–1913.

Tokom stvaranja albanske države 1913. godine, nove granice su u nekim slučajevima odvajale sela od letnjih pašnjaka i prekidale stare veze sa verskim mestima, crkvama i manastirima.

Albanija tokom Prvog svetskog rata

„Britanika“ piše da je Albanija bila nemoćna da izbegne podelu svoje teritorije od strane zaraćenih strana tokom Prvog svetskog rata.

Albanija u međuratnom periodu

Posle Prvog svetskog rata, Albanija je bila među najmanje razvijenim i najsiromašnijim državama koje su izašle iz osmanske vlasti.

Za razliku od nekih drugih balkanskih zemalja, Albanija je postigla manju unutrašnju stabilnost do sredine 1920-ih.

„Britanika“ takođe napominje da su veliki zemljoposednici imali veliki uticaj na albansku politiku nakon Prvog svetskog rata i da vojska u Albaniji nije imala veliku ulogu u političkoj moći.

Albanija i Drugi svetski rat

Godine 1939, Italija je izvršila invaziju na Albaniju bez otpora velikih sila.

Tokom Drugog svetskog rata, Albanija je bila među balkanskim zemljama gde se otpor osvajačima razvijao na složen način.

Britanika izdvaja Albaniju, zajedno sa Jugoslavijom, kao mesta gde su pokreti otpora bili posebno složeni.

Nakon završetka rata i uspostavljanja sovjetskog uticaja na Balkanu, Albanija nije pomenuta u sporazumu iz 1944. između Velike Britanije i Sovjetskog Saveza o podeli zona uticaja u regionu.

Ovo je pomoglo uspostavljanju komunističke vlasti koja će dominirati Albanijom narednih decenija.

Pad komunizma u Albaniji

Nakon smrti Envera Hodže 1985. godine, njegov naslednik, Ramiz Alija, pokušao je da očuva komunistički sistem, dok je preduzimao postepene reforme kako bi oživeo ekonomiju.

Dozvolio je izvesna strana ulaganja u Albaniju i proširio diplomatske odnose sa Zapadom.

Nakon pada komunizma u Istočnoj Evropi 1989. godine, različiti segmenti albanskog društva počeli su da se protive vladi.

Najnezadovoljniji su bili intelektualci, radnici i mladi ljudi, koji su godinama bili u izolaciji i ograničenjima.

Kao odgovor na pritisak, Ramiz Alija je Albancima odobrio pravo putovanja u inostranstvo, ograničio ovlašćenja Sigurimija, vratio verske slobode i preduzeo nekoliko ekonomskih mera orijentisanih ka slobodnom tržištu.

U decembru 1990. godine odobrio je stvaranje nezavisnih političkih partija, signalizirajući kraj političkog monopola komunista.

Apsolutna kontrola države nad albanskim društvom počela je da slabi.

Ekonomska, socijalna i politička nestabilnost dovela je do pada nekoliko vlada.

U martu 1992. godine, antikomunistička opozicija, predvođena Demokratskom strankom, ubedljivo je pobedila na izborima.

Ramiz Alija je podneo ostavku na mesto predsednika, a nasledio ga je Sali Beriša, prvi demokratski lider Albanije od Fana Nolija.

Demokratska Albanija

Demokratske reforme omogućile su Albaniji da se pridruži Konferenciji o bezbednosti i saradnji u Evropi, sada poznatoj kao OEBS, čime je formalno okončana izolacija zemlje.

Napori za stvaranje slobodne tržišne ekonomije izazvali su velike društvene i ekonomske teškoće, ali su istovremeno otvorili put Albaniji da dobije značajnu pomoć od razvijenih zemalja.

Albanija je počela da usklađuje svoju politiku i institucije sa onima Zapada.

Kriza 1997. godine

Godine 1997, albanska ekonomija je doživela kolaps nakon što su mnogi Albanci izgubili svoju ušteđevinu u piramidalnim investicionim šemama.

Mirovne trupe Ujedinjenih nacija poslate su u Albaniju da pomognu u obnavljanju reda nakon nemira.

Kasnije te godine, Socijalistička partija Albanije je ubedljivo pobedila na parlamentarnim izborima.

Albanija i rat na Kosovu

Godine 1999, oko 450.000 etničkih Albanaca je potražilo utočište u Albaniji zbog rata na Kosovu.

Albanija i dešavanja u Severnoj Makedoniji

Godine 2001, etničke tenzije u regionu su takođe uticale na odnose Albanije sa tadašnjom Makedonijom, gde je veliki deo albanskog stanovništva pokrenuo oružani ustanak.

Tenzije su se smirile do 2003. godine, a Albanija, Severna Makedonija i Hrvatska su se složile da sarađuju u borbi protiv organizovanog kriminala.

Albanija ka NATO-u

Nakon parlamentarnih izbora 2005. godine, vlast se vratila Demokratskoj stranci, a bivši predsednik Sali Beriša postao je premijer.

Njegova vlada je preduzela ekonomske i društvene promene sa ciljem približavanja Albanije Evropskoj uniji i NATO-u.

Među preduzetim merama bili su napori za smanjenje kriminala i borbu protiv korupcije i trgovine drogom.

Godine 2008, Albanija je dobila zvaničan poziv da se pridruži NATO-u.

Dana 1. aprila 2009. godine, Albanija je zvanično postala član Alijanse.

Izbori 2009. i politička kriza

Na parlamentarnim izborima u junu 2009. godine, demokrate su tesno pobedile socijaliste.

Socijalisti su zahtevali ponovno prebrojavanje glasova, a neki međunarodni posmatrači su prijavili izborne nepravilnosti.

Opozicija je bojkotovala parlament i organizovala proteste protiv Berišine vlade.

U januaru 2011. godine, protest ispred kancelarije premijera eskalirao je u nasilje, a četvorica demonstranata su ubijena od strane snaga bezbednosti.

Nastavak sukoba između vlade i opozicije ometao je napore Albanije da dobije status kandidata za članstvo u EU.

Istovremeno, albanska ekonomija se suočila sa poteškoćama, dok je dužnička kriza evrozone takođe uticala na trgovinu, izvoz i doznake iz zemalja poput Italije i Grčke.

Izbori 2013. i Edi Rama

Kampanja za opšte izbore u junu 2013. bila je uglavnom mirna, ali je obeležena ozbiljnim incidentom na dan izbora, u kojem je povređen demokratski kandidat, a ubijen pristalica socijalista.

Izbori su doneli veliku promenu u albanskoj politici.

Socijalisti, predvođeni bivšim gradonačelnikom Tirane Edijem Ramom, osvojili su značajnu većinu mesta u parlamentu.

Sali Beriša, koji je bio ključna figura u albanskoj politici od pada komunizma, priznao je poraz.

Godine 2014, Albanija je dobila status kandidata za članstvo u Evropskoj uniji.

Međutim, napredak ka punopravnom članstvu zavisio je od sprovođenja značajnih političkih i ekonomskih reformi.

Na lokalnim izborima u junu 2015. godine, koalicija koju je predvodila Socijalistička partija Edija Rame osvojila je 46 od 61 opštine.

Britanika ovo opisuje kao prekretnicu u postkomunističkoj istoriji Albanije, napominjući da su izbori uglavnom bili bez nepravilnosti i nasilja koje je pratilo prethodne izbore.

Albanija u istoriji Balkana

Britanika uključuje Albaniju među balkanske zemlje.

U svojoj definiciji Zapadnog Balkana, navodi Albaniju, Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu, Kosovo, Severnu Makedoniju i Srbiju.