Arnavutluk hükümeti dijital dönüşüm yolunda önemli bir adım atarak Perşembe günü, “Arnavutluk 2025–2030 Yapay Zekâ Ulusal Stratejisi ve Eylem Planının Onaylanması”na dair taslak kararı kamuoyunun görüşüne sundu.

Bilgi Toplumu Ulusal Ajansı (AKSHI) tarafından önerilen bu belge, Yapay Zekâyı (YZ), ekonomik büyüme, yenilikçilik ve kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi için temel bir motor hâline getirmeyi hedefliyor.

Avrupa’nın geri kalanı YZ’nin güvenliği ve etiği üzerine tartışırken, Arnavutluk YZ’yi Avrupa Birliği’ne üyelik sürecini hızlandırmak için stratejik bir araç olarak kullanmayı amaçlıyor.

Hükûmetin Vizyonu: Yapay Zekâ Tarafından Yönlendirilen Bir Toplum

Strateji iddialı bir vizyon ortaya koyuyor: 2030 yılına kadar Arnavutluk, YZ’nin üretkenliği artırmak ve sağlık, eğitim, tarım, ulaşım, enerji ve turizm gibi stratejik sektörleri geliştirmek için kilit rol oynadığı dijital olarak güçlendirilmiş bir toplum olmayı hedefliyor.

Başbakan Edi Rama, Temmuz ayında yaptığı bir basın toplantısında bu fikri daha da ileriye taşıyarak, YZ’nin yolsuzluğu ortadan kaldırmak ve şeffaflığı artırmak için bir araç olarak kullanılabileceğini belirtti. Hatta tamamen yapay zekâ tarafından yönetilen bir bakanlık kurulması olasılığından bahsetti.

“Bu şekilde ne nepotizm ne de çıkar çatışması olur,” diyen Rama, böyle bir adımın Arnavutluk’u YZ ile yönetilen ilk ülke yapabileceğini ifade etti.

Temel Hedefler ve AB ile Uyum

RTSH.al’in bildirdiğine göre, yeni stratejik belge en iyi uluslararası uygulamalarla uyumlu şekilde hazırlanmış olup, Avrupa Birliği’nin Yapay Zekâ Yasası (EU AI Act) ile tam uyum sağlamayı hedefliyor. Bu yasal uyum, ülkenin Avrupa entegrasyon süreci açısından kritik öneme sahip.

Stratejide öne çıkan başlıca politika ve hedefler şunlardır:

* AB standartlarıyla uyumlu bir düzenleyici çerçeve oluşturmak
* Sürdürülebilir dijital ve veri altyapısı geliştirmek
* Araştırma, inovasyon ve iş gücü kapasitesini güçlendirmek
* Kamu-özel sektör iş birliğini ve inovasyon ekosistemini teşvik etmek
* YZ’nin etik, şeffaf ve güvenilir kullanımını garanti altına almak

Zorlukların Ele Alınması ve Beklenen Etkiler

Strateji, ülkenin karşı karşıya olduğu bazı temel sorunları ele almayı amaçlıyor. Bunlar arasında:

* Eksik yasal ve kurumsal çerçeve
* Sınırlı teknik ve kaynak kapasiteleri
* Algoritmik ayrımcılık gibi etik ve yasal riskler
* Kentsel ve kırsal bölgeler arasındaki dijital uçurum

Stratejinin uygulanmasıyla beklenen etkiler arasında:

* Kamu hizmetlerinde otomasyon yoluyla kalite artışı
* Kurumlara duyulan güven ve şeffaflıkta artış
* Ulusal teknoloji pazarının gelişimi ve yatırımların çekilmesi
* Yenilikçilik ve bilimsel araştırmanın teşviki
* AB standartlarına yakınlaşarak Avrupa entegrasyonunun hızlandırılması

Mevcut Kullanım ve Stratejinin Planları

YZ hâlihazırda Arnavutluk kamu yönetiminde kullanılmakta: kamu ihalelerinin yönetimi, vergi ve gümrük işlemlerinin analizi ile drone ve uydu sistemleriyle arazi takibi bu kullanım alanlarından bazıları.

Gelecekte YZ, sağlık hizmetleri, eğitim ve trafik güvenliği gibi alanlarda da kullanılacak; örneğin, trafik kazalarının azaltılması hedefleniyor.

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi, uygulanması gereken bazı temel sorunları da belirtiyor:

* Yetersiz yasal ve kurumsal çerçeve
* Sınırlı teknik kapasite ve kaynaklar
* Etik ve hukuki riskler (örneğin, algoritmik ayrımcılık)
* Kentsel ve kırsal alanlar arasında dijital eşitsizlik

Belge, kısa, orta ve uzun vadeli olarak bölünmüş ayrıntılı bir eylem planı sunuyor. Uygulama, AKSHI liderliğinde; Eğitim, Sağlık, Siber Güvenlik ve Maliye Bakanlıkları iş birliğiyle gerçekleştirilecek. Finansman ise devlet bütçesi ve uluslararası ortaklar tarafından sağlanacak.

/ Aida Vishko /