Resmî Gazete’de yayımlanan son belge, Avrupa Birliği’nin Arnavutluk’a yönelik kapsamlı iş birliği ve finansman programının ayrıntılarını ortaya koydu. 2025-2027 dönemini kapsayan ve toplam 100 milyon avro bütçeye sahip program; kritik hammaddeler (CRM), çevrenin korunması ile insan hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve demokratik kurumların güçlendirilmesini desteklemeyi amaçlıyor.

Kritik hammaddeler ve yeşil dönüşüm

Programın temel önceliklerinden biri, Arnavutluk’un yeşil dönüşüm için büyük önem taşıyan kritik hammaddeler alanında Avrupa Birliği’nin sanayi tedarik zincirlerine entegre edilmesi.

Bu kapsamda açık erişimli bir araştırma merkezi kurulması, jeolojik verilerin standartlaştırılması ve madencilik sektöründe teknolojik yeniliklerin desteklenmesi öngörülüyor.

Ekonomik kalkınmanın yanı sıra çevrenin korunması ve döngüsel ekonomi de programın öncelikleri arasında yer alıyor. Madencilik atıklarının yeniden değerlendirilmesi de desteklenecek.

Belgede, “Bu program, Avrupa’da kritik hammaddelerin çıkarılması, işlenmesi ve geri dönüştürülmesi yoluyla AB ve Arnavutluk’un iklim hedeflerine katkı sağlayacak ve tedarik zincirlerinin güvenliğini güçlendirecektir.” ifadelerine yer verildi.

Ayrıca kritik hammaddelerin işlenmesinde Avrupa Birliği’nin “Önemli zarar vermeme” ilkesinin uygulanacağı ve sıkı çevre koruma mekanizmalarının hayata geçirileceği vurgulandı.

Demokrasi, insan hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliğine destek

Fonların önemli bir bölümü demokratik kurumların kapasitesinin güçlendirilmesi ve kırılgan grupların desteklenmesi için kullanılacak.

Program kapsamında kamu maliyesinin yönetiminde şeffaflığın artırılması, Görsel-İşitsel Medya Otoritesi (AMA) aracılığıyla basın özgürlüğünün desteklenmesi ve adalete erişimin iyileştirilmesi hedefleniyor.

Anlaşma ayrıca toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme uygulamalarını desteklemeyi ve madencilik gibi erkek egemen sektörlerde kadınların daha fazla yer almasını teşvik etmeyi öngörüyor.

Belgede, “Arnavutluk’taki demokratik kurumların etkinlik ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda çalışma kapasitesi güçlendirilecek, böylece kamuoyunun demokratik kurumlara duyduğu güven artırılacaktır.” denildi.

Bütçe, uygulama süreci ve Uluslararası İzleme Operasyonu

72 aya kadar uygulanabilecek finansman programı; hibeler, doğrudan alımlar ve dolaylı yönetim mekanizmalarıyla yürütülecek.

Toplam 100 milyon avroluk bütçe 2025-2027 yılları arasında yıllık dilimler halinde kullandırılacak. Bunun yaklaşık 59,1 milyon avroluk kısmı ise AB kriterlerine göre yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla uygulanacak.

Programın önemli unsurlarından biri de yargı reformu ve özellikle vetting (yargı mensuplarının yeniden değerlendirilmesi) sürecine desteğin sürdürülmesi olacak. Bu süreç, Avusturya Kalkınma Ajansı (ADA) aracılığıyla dolaylı yönetim modeliyle izlenecek.

Belgede, “Uluslararası İzleme Operasyonu’na yönelik destek kapsamında yapılan harcamaların, hassas niteliği ve yüksek önceliği nedeniyle 1 Eylül 2025 tarihinden itibaren uygun harcama olarak kabul edilmesine Komisyon tarafından onay verilmiştir.” ifadeleri yer aldı.

Avrupa Birliği, programın uygulanması boyunca şeffaflık ve hesap verebilirliği sağlamak amacıyla bağımsız dış denetim, performans değerlendirmesi ve izleme mekanizmalarının devrede olacağını da bildirdi.

/ Aida Vishko /