Avrupa Komisyonu, aday ülkelerin tam üyeliği beklemeden Avrupa Birliği (AB) yapılarına entegrasyonunu hızlandırmayı amaçlayan yeni bir stratejik belge sundu. “Katılım Müzakerelerinin Fasıl Başlıkları Boyunca Kademeli Entegrasyon Mekanizmaları” (Gradual Integration Strands Across the Accession Chapters) başlıklı strateji, Arnavutluk ve diğer Batı Balkan ülkelerinin, gerekli kriterleri karşılamaları ve reformları gerçekleştirmeleri koşuluyla, AB politikalarına, programlarına ve kurumlarına aşamalı olarak dahil edilmelerini öngörüyor.

Belge, müzakere sürecini vatandaşlar, işletmeler ve aday ülkelerin kurumları açısından somut kazanımlarla daha doğrudan ilişkilendirmeyi amaçlıyor. Buna göre aday ülkeler, resmî üyelik gerçekleşmeden önce Avrupa pazarının belirli alanlarına erişim sağlayabilecek ve Avrupa Birliği’nin ortak mekanizma ve programlarına katılabilecek.

Strateji, 33 fasıldan ve altı temel müzakere kümesinden oluşan AB üyelik müzakereleri yapısına dayanıyor. Bu kümeler şunlardır:

• Temel Konular

• İç Pazar

• Rekabetçilik ve Kapsayıcı Büyüme

• Yeşil Gündem ve Sürdürülebilir Bağlantısallık

• Kaynaklar, Tarım ve Uyum

• Dış İlişkiler

Kademeli entegrasyon mekanizması sayesinde aday ülkeler, kaydettikleri ilerlemeye ve ilgili koşulları yerine getirmelerine bağlı olarak farklı alanlarda aşama kaydedebilecek. Belgede ayrıca bu sürecin aşamalarını gösteren görsel bir şema da yer alıyor. Bu şema, müzakerelerdeki ilerlemenin Avrupa yapılarıyla daha kapsamlı entegrasyona nasıl eşlik edebileceğini ortaya koyuyor.

Stratejinin önemli unsurlarından biri, aday ülkelerin tam üyelik statüsü kazanmadan önce Avrupa Birliği kurumlarının çalışmalarına katılabilme olanağıdır.

Bu kapsamda AB’nin dış sınırlarının yönetiminden sorumlu Frontex, polis iş birliğini yürüten Europol, Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) gibi önemli kurumlar öne çıkıyor.

Strateji ayrıca aday ülkelerin Avrupa Birliği programlarına daha geniş katılım olanakları elde etmesini öngörüyor. Bunlar arasında eğitim ve akademik değişim programı Erasmus+, bilimsel araştırma ve inovasyon programı Horizon Europe, çevre programı LIFE ile CEF (Connecting Europe Facility) aracı kapsamında ulaştırma ve enerji programları bulunuyor.

Arnavutluk açısından bu yaklaşım, üyelik müzakereleri tamamlanmadan önce somut kazanımlar sağlayabilir. Vatandaşlar, öğrenciler, işletmeler, kamu kurumları ve bilim dünyası, ülkenin AB entegrasyon sürecindeki yükümlülüklerini yerine getirmeye devam etmesiyle birlikte Avrupa programlarına ve mekanizmalarına katılım konusunda daha fazla fırsata sahip olabilir.

Bununla birlikte kademeli entegrasyon, otomatik üyelik anlamına gelmediği gibi tam üyelik müzakerelerinin yerini de almıyor. Elde edilecek kazanımlar, belirlenen kriterlerin karşılanmasına, reformların uygulanmasına ve ilgili müzakere fasıllarında kaydedilecek ilerlemeye bağlı olacak.

/ Aida Vishko /