Avrupa Birliği ve Arnavutluk hükümeti, AB’nin Reform ve Büyüme Aracı (RGF) ile Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) kapsamında sağlanan mali desteğin uygulanmasında kaydedilen ilerlemeyi gözden geçirmek amacıyla 9 ve 10 Haziran tarihlerinde Tiran’da iki yıllık izleme toplantısı gerçekleştirdi.

Toplantılara, IPA Ulusal Koordinatörü, RGF Ulusal Koordinatörü ve SASPAC Genel Direktörü Eridana Çano ile Avrupa Komisyonu’nun Genişleme ve Doğu Komşuluğu Genel Müdürlüğü (DG ENEST) Birim Başkanı Sigrid Brettel eş başkanlık etti. Toplantılarda elde edilen başarılar değerlendirildi, karşılaşılan zorluklar ele alındı ve gelecek yılın öncelikleri konusunda mutabakata varıldı.

Her iki araç da Arnavutluk’un AB üyelik sürecinin desteklenmesinde kilit rol oynuyor; reformları hızlandırırken vatandaşlar için somut faydalar sağlıyor.

Reform ve Büyüme Aracı’nın ikinci İzleme Komitesi toplantısında, Batı Balkanlar Büyüme Planı kapsamında Arnavutluk Reform Gündemi’nin uygulanmasında kaydedilen ilerleme beş öncelikli alanda incelendi: iş ortamı, insan sermayesi, enerji, dijital dönüşüm ve altyapı ile hukukun üstünlüğü.

Reform Gündemi, Avrupa Birliği ile ekonomik yakınlaşmayı hızlandırmayı, rekabet gücünü artırmayı, Arnavutluk’u AB Tek Pazarı’na üyeliğe hazırlamayı ve üyelik öncesinde vatandaşlara somut faydalar sağlamayı amaçlayan reformları desteklemektedir.

Programın 2024 yılında başlamasından bu yana Arnavutluk, ilk raporlama döneminde 41 reform adımının 21’ini, ikinci raporlama döneminde ise 21 reform adımının 12’sini tamamladı. Bu ilerleme doğrultusunda AB, toplam 922 milyon avroluk paketin üç taksitte 213 milyon avrosunu şimdiye kadar serbest bıraktı. Bu da Arnavutluk’u Batı Balkan ülkeleri arasında en iyi performans gösteren ülkelerden biri haline getiriyor.

Toplantının açılışında Başbakan Yardımcısı Albana Koçiu, Arnavutluk’un reform sürecine olan bağlılığını bir kez daha teyit etti.

Koçiu şunları söyledi:

“Her şeyden önce RGF, aracın kendisinden daha uzun ömürlü olacak derin yapısal değişimlerin bir aracıdır. Bu değişimler, Arnavut devletinin uzun vadede kapasitesini, hesap verebilirlik kültürünü ve politika tutarlılığını şekillendirecektir. Arnavutluk Hükümeti siyasi liderliği ve hükümetler arası seferberliği sağlamıştır. Bu yılın temmuz ayında sunulacak bir sonraki rapor kritik bir aşamayı temsil ediyor; çünkü bu rapor hem idari olgunluğumuzun bir testi hem de Avrupa’daki ortaklarımıza ve bölgeye Arnavutluk’un neler başarabileceğinin bir göstergesidir. Hükümet, bu teslimatın titizliğinin ülkenin üyelik sürecinin seyrini doğrudan etkileyeceğinin tamamen farkındadır. Biz yalnızca bir sonraki fon taksitini talep etmiyoruz. Arnavutluk’u güvenilir, öngörülebilir ve yüksek performanslı bir Avrupa Birliği ortağı olarak tanımlayacak geçmişi inşa ediyoruz.”

Sigrid Brettel ise Arnavutluk’un kayda değer performansını memnuniyetle karşılarken bu ivmenin sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.

Brettel şunları söyledi:

“Arnavutluk’un Reform ve Büyüme Aracı kapsamındaki performansı iyidir ve biz bu performansın mükemmel seviyeye ulaşmasını desteklemek istiyoruz. Reform uygulama takvimlerindeki bazı son tarihler yaklaşırken önümüzdeki raporlama dönemi kritik olacaktır. Ayrıca Avrupa Komisyonu, Batı Balkanlar’daki en başarılı ülkelere ek fon sağlayacaktır. Arnavutluk, reformların uygulanmasında sürekli ilerleme kaydederek en iyi performans gösteren ülkeler arasında yer almaya devam edebilir ve gelecekte reformlara dayalı ilave destekten yararlanabilir.”

Avrupa Komisyonu, reform ivmesinin korunmasının ve etkili koordinasyonun önemini vurgulayarak, gelecekteki ödemelerin ve Arnavutluk’un AB üyelik sürecindeki ilerlemesinin güvence altına alınması gerektiğini belirtti.

Arnavutluk’un iyi performansı, Reform Gündemi kapsamındaki gelecekteki reform taahhütlerine bağlı olarak ülkenin AB’den ek finansman almasını mümkün kılabilir.

IPA Yıllık İzleme Komitesi, Arnavutluk’un AB üyelik süreciyle bağlantılı reformları destekleyen ve halen uygulanmakta olan yaklaşık 150 AB finansmanlı projenin durumunu değerlendirdi.

AB, 2007 yılından bu yana Arnavutluk’a hibe şeklinde 1,9 milyar avrodan fazla kaynak sağlamıştır. Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi kapsamındaki yatırımlarla birlikte bu destek, 2008’den bu yana yaklaşık 4,7 milyar avroluk yatırımın harekete geçirilmesini sağlamıştır.

Komite, geçtiğimiz yıl yolsuzlukla mücadele, çevre, yerel yönetim ve gıda güvenliği gibi alanlarda yeni projelerin başlatılmasını memnuniyetle karşıladı.

Ayrıca, 2025-2027 IPA programı kapsamında hukukun üstünlüğü, adalet, insan hakları, iyi yönetişim ve kritik hammaddeler alanındaki reformları desteklemek amacıyla 100 milyon avro onaylandı. AB ayrıca, Arnavutluk’un AB üyesi ülkelerin kurumlarından doğrudan destek almasına olanak tanıyan ve üyelik hazırlıklarını destekleyen eşleştirme (twinning) projelerinin daha yaygın kullanılmasını da olumlu karşıladı.

Görüşmelerde, dijital dönüşüm, enerji verimliliği ve genç istihdamı alanlarında yaklaşık 130 milyon avro değerindeki büyük operasyonel programlar da dahil olmak üzere bir dizi önemli programın uygulanmasının hızlandırılması gerektiği vurgulandı. Bu programların başarılı şekilde uygulanması, üyelik müzakerelerinin 22. Faslı kapsamındaki kapanış kriterlerinin tamamlanmasıyla da bağlantılıdır.

Komite ayrıca idari kapasite, personel temini ve elde tutulması, sözleşme prosedürleri, yatırım projelerinin koordinasyonu, gelecekte AB programlarının yönetimine yönelik hazırlıklar ile mali yönetim ve kontrol sistemlerinin güçlendirilmesi gibi daha fazla dikkat gerektiren alanları da ele aldı.

/ Aida Vishko /