24 Haziran 1911 tarihinde Arjantin’in Buenos Aires kentinde dünyaya gelen Ernesto Sábato, Arnavut kökenli Arbëreş ailesinden gelen dünyaca ünlü bir yazar, filozof, fizikçi ve insan hakları savunucusuydu. Edebiyat ile bilimi aynı potada eritmeyi başaran Sábato, 20. yüzyılın en etkili Latin Amerikalı düşünürleri arasında gösterilmektedir.

İtalya’nın Calabria bölgesindeki Cosenza ilinden Arjantin’e göç eden bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Sábato, her iki ebeveyninin kökenleri sayesinde Arbëreş kültürüyle güçlü bağlarını yaşamı boyunca korudu. Üniversite eğitimini fizik ve matematik alanlarında tamamlayan Sábato, teorik fizik üzerine çalışmalar yürüttü; görelilik kuramı ve modern fizik alanındaki araştırmaları sayesinde Paris’te eğitim görme bursu kazandı.

Paris’te bulunduğu yıllarda sürrealist sanat çevreleriyle tanışması, hayatında önemli bir dönüm noktası oldu. Bilimsel çalışmalarının yanı sıra sanat ve edebiyata ilgi duymaya başlayan Sábato, 1940’lı yılların sonlarına doğru fizik kariyerini geride bırakarak kendisini tamamen yazarlığa ve sanata adadı. Bu dönemde Arjantin’in Pantanillo kasabasında daha sakin ve içe dönük bir yaşam sürerek eserlerini kaleme aldı.

Sábato, uluslararası ününü insan ruhunun karanlık yönlerini ve varoluşsal sorgulamaları işlediği romanlarıyla kazandı. 1948 yılında yayımlanan ve Albert Camus tarafından büyük övgüyle karşılanan “El Túnel” (Tünel), onu dünya edebiyatının önde gelen isimlerinden biri haline getirdi. Bu başarıyı, 1961 yılında yayımlanan başyapıtı “Sobre Héroes y Tumbas” (Kahramanlar ve Mezarlar Üzerine) izledi. Her iki eser de Latin Amerika edebiyatının klasikleri arasında kabul edilmektedir.

Edebiyatın ötesinde Sábato, Arjantin’in demokratikleşme sürecinde üstlendiği ahlaki liderlikle de tarihe geçti. 1983 yılında kurulan CONADEP’in başkanlığına getirilen Sábato, askeri diktatörlük döneminde yaşanan insan hakları ihlalleri ve zorla kaybetmelerin araştırılmasına öncülük etti. Onun liderliğinde hazırlanan ve “Nunca Más” (Bir Daha Asla) adıyla yayımlanan rapor, Arjantin’in yakın tarihindeki en önemli insan hakları belgelerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Yaşamı boyunca bilim insanı, romancı, düşünür ve insan hakları savunucusu kimliklerini başarıyla bir araya getiren Ernesto Sábato, 30 Nisan 2011 tarihinde, 100 yaşına kısa bir süre kala hayatını kaybetti. Ardında yalnızca unutulmaz eserler değil, aynı zamanda özgürlük, adalet ve insan onuru adına verilen mücadelenin güçlü bir mirasını bıraktı.

/ Bora Meco /