Arnavutların geleneksel Lab ezgileri, çifte kaval (cula dyjare) ve çoban kavalı (fyelli), yılın en çok beklenen yapımlarından biri olan Christopher Nolan imzalı The Odyssey filminin müziklerinde yer aldı.

Bu hafta dünya prömiyerini gerçekleştiren ve küresel çapta vizyona giren The Odyssey, Homeros’un ölümsüz destanının Christopher Nolan tarafından sinemaya uyarlanan en yeni versiyonu. Odysseus karakterine Matt Damon’ın hayat verdiği ve Hollywood’un yıldız isimlerini bir araya getiren film, tamamen IMAX 70 mm kameralarla çekildi ve Nolan’ın bugüne kadarki en iddialı projelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Filmin üç Oscar ödüllü bestecisi Ludwig Göransson, Vulture/New York Magazine dergisine verdiği röportajda, filmin müziklerini hazırlarken ilham arayışıyla Arnavutluk’un güneyine giderek UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras olarak koruma altına alınan Arnavut iso-polifoni geleneğini ve Arnavut çobanlarının yüzyıllardır kullandığı kavalın sesini kayda aldığını açıkladı.

Göransson röportajında şu ifadeleri kullandı:  “Arnavutluk’un güneyine gittim ve daha önce hiçbir filmde duymadığım, ‘iso-polifoni’ adı verilen kadim bir çok sesli söyleyiş geleneğini kaydetmek için bir hafta geçirdim.”

Ünlü besteci ayrıca, Arnavut çobanlarının binlerce yıldır kullandığı kavalın seslerini de kaydettiklerini belirterek, kayıtların saat 18.00’den önce tamamlanması gerektiğini, çünkü çobanların sabah 04.00’te sürülerini otlatmak için güne başladıklarını anlattı.

Bu kayıtları doğrulayan isimlerden biri de Arnavut müzisyen Vendim Kapaj oldu. Vendim Kapaj, Arnavutluk’un önde gelen halk müziği icracılarından biri olup, fyelli (çoban kavalı) ve cula (geleneksel çift borulu nefesli çalgı) virtüözü olarak tanınmaktadır. Vlora’lı sanatçının kökleri, yaklaşık 50 yıl önce Kërkovë Halk Müziği Topluluğu ile müzik yaşamına başladığı Kërkovë bölgesine uzanmaktadır.

Kapaj, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, 1 Temmuz 2025 tarihinde Ludwig Göransson ve ekibiyle yaklaşık beş saat boyunca çalıştığını; kayıtlar sırasında fyelli, cula dyjare ve geleneksel Lab şarkılarının icra edildiğini açıkladı.

Göransson’a göre Christopher Nolan, film için klasik bir senfonik Hollywood müziği istemedi. Yönetmen, izleyiciyi adeta Tunç Çağı’na götürecek, dönemin ruhunu taşıyan otantik bir ses evreni oluşturmayı hedefledi. Bu nedenle besteci, aulos, lir ve bronz nefesli çalgılar gibi antik enstrümanların yanı sıra Akdeniz coğrafyasındaki özgün müzik geleneklerinden de yararlandı.

Arnavut iso-polifonisinin ve geleneksel halk çalgılarının böylesine büyük bir Hollywood yapımında kullanılması, Arnavut kültürel mirası açısından önemli bir uluslararası takdir niteliği taşırken, ülkenin binlerce yıllık müzik geleneğini de dünya çapında milyonlarca izleyiciyle buluşturuyor.

/ Bora Meco /