Arnavutluk’un Avrupa Birliği (AB) üyelik süreci en kritik aşamasına girerken, ülke Avrupa yolculuğunun başlangıcından bu yana en önemli ilerlemeyi kaydetti. Üyelik başvurusunun yapılmasının üzerinden 17 yılı aşkın süre geçmesinin ardından Arnavutluk, müzakere başlıklarının tamamını açmayı başararak tarama ve müzakere aşamasından, bu başlıkların kademeli olarak kapatılması sürecine geçti. Bu gelişme, Arnavutluk ile Avrupa Birliği ilişkilerinde tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendirilirken, ülke ilk kez üyelik sürecinin son aşamasına ulaşmış oldu.

Arnavutluk’un Avrupa Birliği’ne üyelik yolculuğu resmen 28 Nisan 2009 tarihinde üyelik başvurusunun yapılmasıyla başladı. Beş yıl sonra, Haziran 2014’te ülkeye aday ülke statüsü verildi. Bu karar, Arnavutluk’un Avrupa perspektifini teyit ederken, siyasi, ekonomik ve kurumsal reformlarda kaydedilen ilerlemeyi de ortaya koydu. Ancak Mart 2020’ye kadar geçen süreçte Avrupa Birliği Konseyi, Arnavutluk ile üyelik müzakerelerinin başlatılmasına karar verdi.

Müzakereler resmen 19 Temmuz 2022’de Brüksel’de düzenlenen Birinci Hükümetlerarası Konferans ile başladı. Aynı dönemde, Arnavutluk mevzuatının AB müktesebatı (acquis communautaire) ile uyum düzeyini değerlendirmeyi amaçlayan ayrıntılı tarama (screening) süreci de başlatıldı. Tüm Arnavut kurumlarının katıldığı bu teknik süreç, müzakere başlıklarının açılmasının temelini oluşturdu.

Arnavutluk başlangıçta bu süreci Kuzey Makedonya ile birlikte yürüttü. Ancak 2023 ve 2024 yıllarında özellikle Üsküp’teki anayasa değişikliklerine ilişkin siyasi tıkanıklıklar nedeniyle iki ülkenin üyelik süreci birbirinden ayrıldı. Böylece Arnavutluk, müzakerelerini kendi takvimine göre sürdürme ve müzakere kümelerinin açılışını hızlandırma imkânı elde etti.

Süreçteki önemli dönüm noktalarından biri, 15 Ekim 2024’te “Temeller” başlıklı 1. Küme’nin açılması oldu. Hukukun üstünlüğü, demokratik kurumların işleyişi, kamu yönetimi reformu, yargı sistemi, yolsuzlukla mücadele, temel hakların korunması ve ekonomik yönetişim gibi alanları kapsayan bu küme, AB’nin yeni genişleme metodolojisi kapsamında ilk açılan ve en son kapatılan müzakere kümesi olma özelliğini taşıyor. Bu nedenle müzakerelerin genel seyrinin en önemli göstergesi olarak kabul ediliyor.

Takip eden aylarda müzakere süreci hız kazandı. Aralık 2024’te dış politika, güvenlik ve savunmayı kapsayan “Dış İlişkiler” başlıklı 6. Küme açıldı. Nisan 2025’te “İç Pazar” başlıklı 2. Küme, Mayıs 2026’da ise “Rekabetçilik ve Kapsayıcı Büyüme” başlıklı 3. Küme müzakerelere dahil edildi. Bu dönemde Avrupa Komisyonu, Arnavutluk’un çeşitli alanlardaki ilerlemesini olumlu değerlendirerek müzakerelerin hızlandırılmış takvimle sürdürülmesini tavsiye etti.

Sürecin zirve noktası ise 14 Temmuz 2026’da düzenlenen Beşinci Arnavutluk–AB Hükümetlerarası Konferansı’nda yaşandı. Arnavutluk, 33 müzakere başlığının tamamını açarak müzakerelerin açılış aşamasını resmen tamamladı. Böylece süreçte odak noktası, yeni başlıkların açılmasından mevcut başlıkların önce geçici, ardından nihai olarak kapatılmasına kaydı.

Arnavutluk bugüne kadar üç müzakere başlığını geçici olarak kapattı. Bunlar “Bilim ve Araştırma”, “Eğitim ve Kültür” ile “Dış İlişkiler” başlıkları oldu. Geçici kapatma, Avrupa Birliği’nin ilgili alanlarda Arnavutluk’un mevzuatı ve kurumlarını AB standartlarıyla uyumlu gördüğü anlamına geliyor. Ancak ihtiyaç duyulması halinde bu başlıklar üyelik süreci tamamlanmadan önce yeniden açılabilecek.

AB üyelik müzakereleri, altı tematik küme altında toplanan toplam 33 başlıktan oluşuyor. Bu başlıklar; adalet, ekonomi, iç pazar, rekabetçilik, tarım, çevre, enerji, ulaştırma, sosyal politikalar, dijitalleşme ve dış ilişkiler gibi birçok alanı kapsıyor. Arnavutluk’un her başlıkta yalnızca mevzuatını AB hukukuyla uyumlu hale getirmesi değil, aynı zamanda bu kuralları etkin biçimde uygulaması da gerekiyor. Avrupa Birliği, aday ülkelerin ilerlemesini esas olarak reformların fiilen uygulanmasına göre değerlendiriyor.

Avrupa Birliği kurumları, Arnavutluk’un kaydettiği ilerlemeyi desteklemekle birlikte, genişleme sürecinin tamamen liyakat esasına dayandığını vurgulamayı sürdürüyor. Buna göre her müzakere başlığı ancak gerekli kriterler yerine getirildiğinde kapatılabilecek. Süreçte özellikle hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, yolsuzluk ve organize suçla mücadele, kamu yönetimi reformu ile temel hakların korunmasına özel önem veriliyor.

33 müzakere başlığının tamamının açılmasıyla Arnavutluk, Avrupa Birliği üyelik sürecinin en yoğun ve en zorlu dönemine girmiş bulunuyor. Bundan sonraki temel hedef, yeni başlıklar açmak değil; reformları uygulamak, kurumları güçlendirmek ve tüm alanlarda Avrupa standartlarını karşılamak olacak. Önümüzdeki yıllarda başlıkların kademeli olarak kapatılması, Arnavutluk’un stratejik hedefi olan Avrupa Birliği’ne tam üyeliğe ne hızla yaklaşacağını belirleyecek.

/ Aida Vishko /