Arnavutluk, yargı reformasının uygulanmasına ve Adalet Alanında Sektörler Arası Strateji’nin hayata geçirilmesine devam etti. Bu husus, Avrupa Komisyonu’nun 2026 yılına ilişkin Arnavutluk’ta Hukukun Üstünlüğü Raporu’nda belirtilmektedir.
Tüm hâkim ve savcıların doğrulama (vetting) süreci, temyiz aşamasının tamamlanmasının ardından bütünüyle sonuçlandırılmış; bu durum yargı bağımsızlığını, hesap verebilirliği ve adalet sektörünün tamamındaki dürüstlük ve bütünlüğü daha da güçlendirmiştir.

Doğrulama sürecinde uygulanan yüksek standartların olağan yargı sistemine entegre edilmesi yönünde bazı ilerlemeler kaydedilmiştir. Bunlar arasında, Hâkimler Yüksek Kurulu ile Savcılar Yüksek Kurulu’na yargı mensubu olmayan üyelerin atanmasına ilişkin kuralların gözden geçirilmesi de yer almaktadır.

Yüksek Adalet Müfettişliği işlevini sürdürmektedir; ancak müfettiş hâkim kadrolarındaki yüksek sayıdaki boş pozisyon nedeniyle faaliyetlerini yürütürken sürekli zorluklarla karşılaşmaktadır.

Yargı sistemi genel olarak istikrarlı kalmakla birlikte, adalet kurumları üzerinde haksız etki kurma girişimleri ve yargı mensuplarına yönelik kişisel saldırılar devam etmiştir.

Hâkimlerin zamanında ve nitelikli şekilde değerlendirilmesine ilişkin daha önce tespit edilen sorunlar varlığını sürdürmektedir.

Yargı eğitiminin genel kalitesi iyileşmiş, birikmiş dava sayısı kısmen azalmıştır. Bununla birlikte, bakım planını ve eğitim faaliyetlerini de kapsayan modern ve entegre bir elektronik dava yönetim sisteminin tam olarak işler hâle getirilmesi henüz tamamlanmamıştır.

2024-2030 Yolsuzlukla Mücadele Stratejisi ile buna bağlı 2024-2026 Eylem Planı uygulanmaktadır. Yolsuzlukla mücadeleye ilişkin hukuki çerçeve büyük ölçüde oluşturulmuş olup, Avrupa Birliği müktesebatı ve Avrupa standartlarıyla daha fazla uyum sağlanması yönünde önemli adımlar atılmıştır.

Yolsuzluk ve Organize Suçlarla Mücadele Özel Yapısı (SPAK), üst düzey yolsuzlukla mücadelede olumlu sonuçlar elde etmeyi sürdürmüş; soruşturma, kovuşturma ve mahkûmiyet kararları bakımından güçlü bir sicil oluşturmaya devam etmiştir.

Yolsuzluğun önlenmesine yönelik kurumsal çerçeve güçlendirilmiş olsa da, kolluk kuvvetleriyle koordinasyon yetersiz kalmaktadır. Yolsuzluk riskleri Devlet Polisi, kamu alımları ve yüksek riskli sektörlerde yaygınlığını korumaktadır. Arnavutluk, bu alanlarda hâlihazırda risk değerlendirmeleri yürütmektedir.

Mal Varlığı ve Çıkar Beyanları ile Bunların Denetiminden Sorumlu Yüksek Müfettişlik Kurumu’nun (ILDKPKI) mal varlığı ve çıkar beyanlarının doğrulanmasına ilişkin etkinliği ve şeffaflığı artmış olsa da, eksiklikler devam etmektedir.

Medya düzenleyici otoritesinin bağımsızlığına ilişkin endişeler sürmektedir. Bu endişeler, yönetim kurulu üyelerinin atanma usulü ve siyasi bağlantılarından kaynaklanmaktadır. Kamu yayıncısının sınırlı bağımsızlığı da ayrıca kaygı konusu olmaya devam etmektedir.

Medya sahipliğinde şeffaflığın artırılması yönünde adımlar atılmış olmakla birlikte, medya sahipliğinin yoğunlaşması ve siyasi bağlantılara sahip iş gruplarının medya pazarındaki etkisi ciddi bir sorun olmayı sürdürmektedir. İzleyici ölçüm sisteminin kurulmasına yönelik bazı adımlar atılmış olsa da, devlet reklamlarının ve diğer kamu kaynaklarının adil biçimde dağıtılması henüz güvence altına alınmamıştır.

Bilgiye erişim hakkına ilişkin eksiklikler devam etmektedir. Gazetecilere yönelik sözlü ve fiziksel tehditler, karalama kampanyaları ve kamu katılımını engellemeye yönelik stratejik davalar (SLAPP) sürerken, kayıtlı gazeteciler bakımından hakaret suçunun kısmen suç olmaktan çıkarılması yönünde düzenleme yapılmıştır.

Kanıta dayalı politika oluşturma anlayışının tutarlı biçimde uygulanması ve kamu istişarelerinin etkinliği de dâhil olmak üzere, yasama sürecinin kalitesine ilişkin endişeler devam etmektedir. Siyasi kutuplaşma, parlamentonun çalışmalarını olumsuz etkilemeyi sürdürmektedir.

Anayasa Mahkemesi, kurumsal denge ve denetim mekanizmalarının korunmasında etkili olmaya devam etmiştir. Yeni bir Kamu Denetçisi (Ombudsman) ile Ayrımcılıktan Korunma Komiseri (CPD) atanmıştır. Genel olarak sivil toplum kuruluşları (STK’lar) faaliyetlerini özgürce sürdürmeye devam etmektedir. Bununla birlikte, itibarsızlaştırma girişimleri, politika oluşturma süreçlerinde sınırlı şeffaflık, eşit olmayan istişare uygulamaları ve mali sürdürülebilirlik kısıtları gibi sorunlarla karşılaşmayı sürdürmektedirler.

/ Bora Meco /