Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği’ne (AB) üyelik için aday olan dokuz ülke arasında ortak bir pazar oluşturulmasını önerdi.

Bu pazar, AB’nin genişleme politikasında değişiklik yapılmasını öngören öneride yer alıyor. Söz konusu teklifin, Avrupa Komisyonu Koleji’nin Strazburg’da gerçekleştireceği bir haftalık toplantının ardından 6 Ekim’de kabul edilmesi veya yayımlanması bekleniyor.

Aday ülkeler için ortak pazar, “ekonomik refahı ve yakınsamayı teşvik etmek için Birliğin elindeki en güçlü araç” olarak tanımlanıyor.

Malların, hizmetlerin, insanların ve sermayenin serbestçe dolaştığı AB’nin ortak pazarına erişim, şimdiye kadar yalnızca resmi üyelik sonrasında tamamen mümkün oluyordu.

Ancak bu önerilerin veya bunların bir bölümünün yürürlüğe girebilmesi için AB’ye üye tüm devletlerin resmi onayı ve mutabakatı gerekiyor.

Belge, 15-16 Ekim tarihlerinde Brüksel’de düzenlenecek ve AB’nin genişlemesine odaklanacak bir sonraki AB Zirvesi’nde liderler arasındaki stratejik görüşmelerin temelini oluşturacak.

Aday ülkeler şunlar: Arnavutluk, Karadağ, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Bosna-Hersek, Gürcistan, Türkiye, Moldova ve Ukrayna.

Ortak pazara erişim otomatik olarak sağlanmayacak. Bu erişim, aday ülkelerin reform sürecinde kaydettiği somut ilerlemeye açıkça bağlanıyor.

Avrupa Komisyonu’nun taslak belgesinde, “Karşılaştırılabilir ilerleme, karşılaştırılabilir fırsatlara yol açmalıdır” ifadesi yer alıyor.

Belgeye göre mevcut araçlar, her ülkenin fiilen ne ölçüde hazır olduğuyla orantılı olarak kademeli biçimde genişletilecek.

Belgede ayrıca reformların “durağanlaşmasına” karşı koruma mekanizmaları öngörülüyor. Bu da bir kez elde edilen erişimin mutlaka kalıcı olmayacağı anlamına geliyor.

Bununla birlikte belgede, erişimin hangi koşullarda askıya alınabileceğine ilişkin kesin kriterler, takvimler veya açıkça tanımlanmış durumlar bulunmuyor.

Avrupa Komisyonu’nun yeni önerileri, aday ülkelerin belirli sektörlere daha erken aşamada dahil edilmesini öngörüyor. Bunlar özellikle kritik teknolojiler, sanayi ekosistemleri, finansal entegrasyon ve sürdürülebilir tedarik zincirleri alanlarını kapsıyor.

Ayrıca AB’nin araştırma ve inovasyonun finansmanına yönelik temel programı olan “Horizon Europe”a katılım ile Avrupa’nın ortak çıkarına yönelik önemli projelere dahil olma da öneriliyor.

Ancak belgedeki bazı teklifler hâlihazırda aday ve potansiyel aday ülkelere açık durumda. Buna, ortak euro ödeme alanı (SEPA) ve roaming ücretlerinin kaldırılması da dahil.

SEPA artık aday ülkelerin çoğunda kullanılabiliyor. Arnavutluk, Moldova, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan olmak üzere beş ülke resmi olarak SEPA’ya katılmış durumda.

Roaming ücretlerinin kaldırılması konusunda da benzer bir durum söz konusu. Ukrayna ve Moldova bu rejimden bu yılın başından beri yararlanıyor. Avrupa Komisyonu ise gelecek yıl roaming ücretlerinin kaldırılmasını tüm Batı Balkan ülkelerine genişletmeyi planlıyor.

/ Aida Vishko /