Marrëdhënia jonë me diellin është më komplekse nga ç’duket. Ekspozimi i tepërt ndaj rrezatimit UV është qartësisht i lidhur me një rrezik në rritje të kancerit të lëkurës, por shmangia e plotë e diellit nuk është domosdoshmërisht opsioni më i mirë.

Në vitet e fundit, disa studime kanë treguar se ekspozimi i moderuar deri i kufizuar ndaj rrezeve të diellit mund të ofrojë përfitime për prodhimin e vitaminës D, shëndetin kardiovaskular, gjumin, humorin dhe funksionin njohës. Pyetja është se sa diell na duhet për të përfituar pa rritur rreziqet.

Pse na duhet dielli?

Vitamina D. Një nga arsyet kryesore është vitamina D. Ekspozimi i lëkurës ndaj rrezatimit UVB i lejon trupit ta sintetizojë atë, dhe kjo vitaminë është thelbësore për shëndetin e kockave dhe funksionimin e duhur të muskujve. Nivelet më të larta janë shoqëruar gjithashtu në disa studime me një rrezik më të ulët të kancerit të caktuar dhe diabetit të tipit 2.

Zemra. Drita e diellit duket se ndikon edhe në sistemin kardiovaskular. Kur rrezet UVA arrijnë në lëkurë, ato shkaktojnë çlirimin e oksidit nitrik, i cili zgjeron enët e gjakut dhe mund të ndihmojë në uljen e presionit të gjakut.

Ritmi cirkadian. Dielli gjithashtu ndikon në ritmin cirkadian. Drita e mëngjesit ndihmon trurin të ndiejë se dita ka filluar, duke rritur vigjilencën dhe duke shtypur prodhimin e melatoninës. Ekspozimi më i madh ndaj dritës natyrore gjatë ditës është lidhur me kujtesë më të mirë, reagime më të shpejta dhe performancë të përmirësuar njohëse.

Gjendja shpirtërore. Rrezet e diellit gjithashtu rrisin serotoninën në tru, duke ndihmuar në përmirësimin e gjendjes shpirtërore. Ekspozimi i pamjaftueshëm ndaj dritës natyrore është shoqëruar me më shumë simptoma të depresionit, humorit të ulët dhe çrregullimeve të gjumit.

Një studim i madh suedez me gati 30,000 gra, i ndjekur për 20 vjet, zbuloi se ato që shmangnin më shumë diellin kishin vdekshmëri të përgjithshme më të lartë se ato që ishin ekspozuar më shumë.

Sa diell na duhet?

Nuk ka një përgjigje të vetme për të gjithë. Sasia e ekspozimit të kërkuar varet nga stina, gjerësia gjeografike, mosha, lloji i lëkurës dhe rreziku individual për kancer të lëkurës.

Ekspertët në përgjithësi rekomandojnë ekspozime të shkurtra dhe të shpeshta në diell në vend të ekspozimit të zgjatur në diell. Për prodhimin e vitaminës D, ekspozimi është më efektiv kur nivelet e UVB janë më të larta, afër mesditës.

Njerëzit me lëkurë të çelët mund të kenë nevojë vetëm për disa minuta ekspozim në diell në duar, këmbë ose krahë shumicën e ditëve të javës. Ata me lëkurë më të errët mund të kenë nevojë për më shumë kohë, sepse melanina vepron si një filtër natyror UV dhe ngadalëson prodhimin e vitaminës D. Një studim britanik, për shembull, vlerësoi se njerëzit me lëkurë kafe të errët mund të kenë nevojë për rreth 25 minuta diell në mesditë në pranverë dhe verë.

Njerëzit me lëkurë shumë të çelët, shumë nishane, një histori personale ose familjare të melanomës, ose ata që marrin ilaçe imunosupresive duhet të jenë veçanërisht të kujdesshëm. Në këto raste, preferohet një sipërfaqe më e madhe e lëkurës së ekspozuar për një kohë shumë të shkurtër, në vend të një zone më të vogël për ekspozim të zgjatur. Në disa gjendje, siç është albinizmi, edhe ekspozimi i shkurtër pa mbrojtje mund të mos jetë i këshillueshëm.

Cilat janë rreziqet e ekspozimit të tepërt?

Ekspozimi më i gjatë në diell nuk do të thotë që trupi do të prodhojë vitaminë D në sasi të pakufizuar. Përkundrazi, rrit rrezikun e djegieve, hiperpigmentimit, plakjes së parakohshme të lëkurës dhe, më e rëndësishmja, kancerit.

Rrezatimi ultraviolet është faktori më i rëndësishëm i rrezikut mjedisor për kancerin e lëkurës. Mbrojtja gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës është veçanërisht e rëndësishme, pasi ekspozimi i akumuluar në 20 vitet e para të jetës ndikon ndjeshëm në rrezikun e ardhshëm.

Rrezet e tepërta të diellit mund të dëmtojnë edhe sytë, duke rritur rrezikun e kataraktit. Për këtë arsye, ekspertët rekomandojnë syze dielli me mbrojtje UV400, pavarësisht nga lloji i lëkurës.

Çfarë ndodh kur nuk marrim mjaftueshëm diell?

Ekspozimi i kufizuar në diell, veçanërisht në dimër, mund të çojë në mungesë të vitaminës D. Njerëzit me lëkurë të errët, ata që kalojnë pak kohë jashtë ose mbulojnë një pjesë të madhe të trupit të tyre janë në rrezik më të madh.

Mungesa e rëndë dhe e zgjatur mund të shkaktojë probleme me kockat, siç janë rakitizmi tek fëmijët dhe osteomalacia tek të rriturit. Kur rrezet e diellit janë të kufizuara, vitamina D mund të merret përmes suplementeve ose ushqimeve të fortifikuara.

Megjithatë, suplementet nuk duhen marrë në mënyrë të pakontrolluar. Doza shumë të larta të vitaminës D mund të çojnë në hiperkalcemi dhe të shkaktojnë dëmtime në kocka, veshka dhe zemër.

Përfundimi i ekspertëve është se problemi nuk është as shmangia e plotë e diellit dhe as rrezitja e zgjatur në diell. Doza të vogla dhe të rregullta të dritës natyrale, të përshtatura sipas llojit të lëkurës, stinës dhe rrezikut individual, duket se ofrojnë ekuilibrin më të mirë midis përfitimeve dhe rreziqeve.