Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διεύρυνση, η οποία παρουσιάστηκε στις 6 Οκτωβρίου, προτείνει ενισχυμένη παρακολούθηση του κράτους δικαίου για τα νέα μέλη της ΕΕ για διάστημα έως και 15 ετών μετά την ένταξή τους. Το σχέδιο αποσκοπεί στην πρόληψη της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και στην αποφυγή καταστάσεων όπως αυτή που παρατηρήθηκε στην Ουγγαρία υπό τον πρώην Πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν.

Η Ουγγαρία και η Πολωνία ανέδειξαν αδυναμίες στο Άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ. Η διαδικασία επιτρέπει την επιβολή κυρώσεων για σοβαρές παραβιάσεις των αξιών της ΕΕ, ωστόσο η απαίτηση για ομοφωνία μεταξύ των κρατών-μελών έχει εμποδίσει την ολοκλήρωση του τελικού σταδίου της διαδικασίας. Η Ουγγαρία και η Πολωνία προστάτευσαν η μία την άλλη από την επιβολή κυρώσεων.

Βάσει της νέας πρότασης, η ΕΕ θα μπορούσε να αναστείλει τη χρηματοδότηση και, σε ακραίες περιπτώσεις, τα δικαιώματα ψήφου των νέων μελών, μέσω ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία. Τα υφιστάμενα μέλη θα εξακολουθούσαν να υπόκεινται στην απαίτηση ομοφωνίας του Άρθρου 7, δημιουργώντας έτσι διαφορετικούς κανόνες για τα παλαιότερα και τα νεότερα μέλη.

Παράλληλα, ειδικοί προειδοποιούν ότι η παρακολούθηση από μόνη της δεν αρκεί για να εγγυηθεί μόνιμες μεταρρυθμίσεις. Οι πρόσφατες αλλαγές στη Σλοβακία όσον αφορά τους θεσμούς καταπολέμησης της διαφθοράς και τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα καταδεικνύουν επίσης πώς μπορεί να εκδηλωθεί δημοκρατική οπισθοδρόμηση πολύ καιρό μετά την ένταξη.

Οι δικλείδες ασφαλείας θα συνδέουν επίσης τη χρηματοδότηση από την ΕΕ με δεσμεύσεις για μεταρρυθμίσεις πριν από την ένταξη. Το Μαυροβούνιο θα μπορούσε να γίνει η πρώτη χώρα που θα αντιμετωπίσει τους νέους κανόνες, εάν ενταχθεί στην ΕΕ το 2028. Στην περίπτωση αυτή, η προτεινόμενη περίοδος παρακολούθησης των 15 ετών θα διαρκούσε έως το 2043.

Η Επιτροπή ελπίζει επίσης ότι τα μέτρα αυτά θα καθησυχάσουν τους ψηφοφόρους της ΕΕ ενόψει της επικύρωσης της συνθήκης προσχώρησης. Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου την άνοιξη του 2026 έδειξε ότι το 53% των πολιτών της ΕΕ υποστηρίζει τη διεύρυνση, ενώ η αντίθεση παραμένει ισχυρή σε χώρες όπως η Γαλλία.