AB-Batı Balkanlar Zirvesi: Kosova ve Sırbistan’dan diyalog sürecinde ilerleme kaydetmeleri istenecek

Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerin liderleri, yaklaşan AB-Batı Balkanlar Zirvesi’ni, Priştine ile Belgrad arasındaki ilişkilerin normalleşmemesinin her iki tarafın Avrupa entegrasyonu yolunda ilerlemesini engellemeye devam ettiği konusunda uyarıda bulunmak için değerlendirecek.
AB devlet ve hükümet başkanları, AB arabuluculuğunda Belgrad ile Priştine arasında yürütülen diyalog kapsamında varılan tüm anlaşmaların uygulanması gerektiğini vurgulayacak. Bu ifadeler, Radio Free Europe’un (RFE) gördüğü taslak bildiride yer alıyor.
Belgenin, 25 Kasım’da Brüksel’de düzenlenmesi planlanan zirvenin sonunda kabul edilmesi bekleniyor.
Taslak belgede şu ifadelere yer veriliyor:
“Batı Balkanlar Reform ve Büyüme Aracı (Büyüme Planı) kapsamında sağlanan destek, ortakların yapıcı katılımına, ölçülebilir ilerlemeye ve ilişkilerin normalleştirilmesi konusunda somut sonuçlar elde edilmesine bağlıdır.”
İlişkilerin normalleştirilmesine yönelik diyalog yıllardır çıkmaza girmiş durumda. Kosova ve Sırbistan liderleri Eylül 2023’ten bu yana bir araya gelmedi. Aralık 2024’te görevine başlayan Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas da henüz üst düzey bir görüşme organize etmedi.
Başlangıçta görüşmelerin gerçekleştirilememesinin nedeni olarak her iki ülkedeki iç siyasi gelişmeler gösteriliyordu. Kosova’da kurumsal kriz yaklaşık iki yıl sürdü. Sırbistan ise Novi Sad tren istasyonunun girişindeki sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından ülke genelinde düzenlenen protestolarla karşı karşıya kaldı.
Kosova’da kurumların yeniden istikrara kavuşması ve Sırbistan’da erken parlamento seçimlerinin yapılmasının ardından AB, yeni Sırp hükümetinin kurulmasıyla birlikte diyaloğu yeniden canlandırmaya çalışacak.
Savaş suçlularının yüceltilmesi yeniden kınanacak
AB üyesi ülkelerin liderleri ile Batı Balkan ülkelerinin temsilcilerini bir araya getirecek zirve 25 Kasım’da gerçekleştirilecek. Bildiri, AB liderleri tarafından kabul edilecek ve bölge ülkelerinin temsilcileri de bildiriyi onaylayacak.
Bildiride, bölge ülkelerinin Avrupa değer ve ilkelerine bağlı kalmaları gerektiği bir kez daha vurgulanacak. AB liderleri, özellikle 1990’lı yıllardaki savaşlarda işlenen suçlar söz konusu olduğunda, bölge ülkelerinin bu değerlere yalnızca sözle değil, somut adımlarla da bağlılık göstermelerini beklediklerini yineleyecek.
Nihai bildiride şu ifadenin yer alması bekleniyor:
“Savaş suçlularının yüceltilmesi, soykırımın inkârı ve tarihsel revizyonizm, Avrupa’nın en temel değerleriyle bağdaşmamaktadır.”
Bölge ülkelerine, tüm mağdurlara yönelik saygı ve dayanışma kültürünü teşvik etmeleri, ayrıca uluslararası ve yerel mahkemelerin savaş suçlarına ilişkin kararlarına saygı göstermeleri çağrısında bulunulacak.
Bildiride ayrıca, kapsamlı bölgesel iş birliği, uzlaşma ve iyi komşuluk ilişkilerinin ortak bir geleceğin inşası açısından temel önem taşıdığı belirtilecek. Aynı şekilde uluslararası anlaşmaların iyi niyetle uygulanması ve somut sonuçlar elde edilmesi gerektiği vurgulanacak.
Taslak belgeye göre, bölgesel uzlaşma ve istikrarın güçlendirilmesi için daha fazla ve kararlı çabaya ihtiyaç duyuluyor. Geçmişten kaynaklanan bölgesel ve ikili anlaşmazlıklara uluslararası hukuka uygun, nihai, kapsamlı ve bağlayıcı çözümler bulunması ve bunların uygulanması da gerekiyor.
Bu kapsamda ele alınan konular arasında Miras Konuları Anlaşması, kayıp kişilere ilişkin çözüme kavuşturulmamış dosyalar ve savaş suçları bulunuyor.
Bildirinin ayrı bir paragrafı, bölge ülkelerinin AB’nin Ortak Dış ve Güvenlik Politikası’na uyumuna ayrılacak. Bu kapsamda yaptırımların uygulanması ve yaptırımların delinmesinin önlenmesi de ele alınacak.
AB liderleri, söz konusu politikayla tam uyum sağlayan ortaklarını tebrik ederken diğer ülkelere de aynı yolu izlemeleri çağrısında bulunacak.
Karadağ için aday ülke statüsüyle katılacağı son zirve olabilir
Zirve, AB’nin bir sonraki üyesi olmaya en yakın aday ülke olarak değerlendirilen Karadağ’ın Tivat kentinde düzenlenen zirveden yaklaşık altı ay sonra gerçekleştirilecek.
Bu zirvenin, Karadağ’ın aday ülke statüsüyle katılacağı son AB-Batı Balkanlar Zirvesi olması kuvvetle muhtemel.
Karadağ, üyelik müzakerelerindeki tüm fasılları kapatmak için yoğun çaba gösteriyor. Ülkenin üyelik müzakerelerini bu yılın sonuna kadar tamamlaması bekleniyor.
Katılım Antlaşması’nın imzalanmasının ise gelecek yılın haziran ayından önce gerçekleşmesi beklenmiyor. Bu aşamada Karadağ, katılım sürecindeki ülke statüsüne geçecek.
Gelecek haftaki zirvenin sonunda Avrupa liderleri, giderek istikrarsızlaşan jeopolitik koşulların AB ile Batı Balkanlar arasındaki birliğin önemini daha da artırdığını teyit edecek.
Bu koşulların başlıca unsurlarını Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırgan savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar ve giderek sertleşen küresel rekabet oluşturuyor.
Avrupa liderlerinin nihai bildiride şu açıklamayı yapması bekleniyor:
“Batı Balkanlar’ın AB üyeliği perspektifine yönelik tam ve sarsılmaz bağlılığımızı bir kez daha vurguluyoruz. Batı Balkanlar’ın geleceği Birliğimizdedir. Genişleme, değerlendirilmesi ve fırsata dönüştürülmesi gereken gerçek bir imkândır.”
Belgede genişleme, Avrupa’nın barışına, güvenliğine, istikrarına ve refahına yönelik jeostratejik bir yatırım olarak tanımlanıyor.
Bölge ülkelerine, AB’ye doğru ilerleyebilmeleri için gerekli reformları hızlandırmaları ve yükümlülüklerini yerine getirmeleri çağrısında bulunulacak.
Aynı zamanda AB’nin de genişlemiş bir birliğe hazırlanmak amacıyla kendi reformlarını ve hazırlıklarını ilerletmesi gerektiği vurgulanacak.
/ Aida Vishko /




