Tiran için Diyalog: 1944’teki infazların tanıklıkları gün yüzüne çıkıyor

Tiran ve çevresinde 1944 yılında gerçekleştirilen yargısız infazların 82. yıl dönümü dolayısıyla “Tirana” Derneği tarafından anma etkinliği düzenlendi. Etkinlikte, 28 Ekim-16 Kasım 1944 tarihleri arasında öldürülen 39 kişi anıldı. Törene davet edilen Arnavutluk Eski Devlet Güvenlik Servisi Dosyaları Kurumu Başkanı Gentiana Sula, aileleri yaşananların aydınlatılması amacıyla kurumla iş birliği yapmaya ve “Tiran için Diyalog” projesine katkıda bulunmaya çağırdı.
Sula, aradan 82 yıl geçmesine rağmen hâlâ yakınlarının mezar yerini öğrenmek isteyen ailelerin bulunduğunu vurguladı. Konuşmasında, daha sonraki yıllarda Devlet Güvenlik Servisi tarafından hazırlanan Tiran tarihçesine de değindi. Belgede, Ağustos 1943’ten itibaren kurulan bir istihbarat bürosunun, işgalci güçlerin hareketlerine ilişkin bilgilerin yanı sıra parti tarafından “düşman” olarak nitelendirilen kişiler hakkında da bilgi topladığı belirtiliyor. Başkentteki çatışmalar sona ermeden önce ise Rrapi i Trishit, Linzë ve Surrel bölgelerinde üç istihbarat merkezi oluşturulmuştu.
Söz konusu tarihçede, Enver Hoxha’nın 17 Kasım 1944 tarihli emrine de yer veriliyor. Anma etkinliğinde ele alınan infaz döneminin sona ermesinden bir gün sonra verilen emirde, Tiran’ın “tehlikeli unsurlar” ve “hainler” olarak nitelendirilen kişilerden “temizlenmesi” isteniyordu. Belgeye göre, mahallelerde ve evlerde gerçekleştirilen aramalar, Parti Bölge Komitesi tarafından onaylanan listeler doğrultusunda yürütüldü. 26 Kasım’a kadar yaklaşık 300 kişi tutuklandı.
Sula, aileleri ellerinde bulunan anıları, mektupları ve fotoğrafları kurumla paylaşmaya, ayrıca infazların ardından ailelerinin yaşadıklarını anlatmaya davet etti. Kurumun bu tanıklıkları arşiv belgeleriyle birlikte inceleyeceğini belirten Sula, ailelerle görüşerek söz konusu hikâyelerin nasıl korunacağı ve gelecek nesillere nasıl aktarılacağı konusunda ortak karar alınacağını ifade etti. “Tiran için Diyalog” projesi, Kasım 2021’de “Eski Devlet Güvenlik Servisi’nin Gözünden Tiran” adlı belgesel serginin açılmasıyla başlatılmış, proje kapsamında 8 bin 200 sayfalık belge gizlilikten çıkarılmıştı.
/ Bora Meco /




