Vdekja e dyshimtë e një punonjëseje në një laborator kërkimor në Siberi ka rikthyer në vëmendjen ndërkombëtare alarmin për murtajën pneumonike, por edhe mënyrën tradicionale se si Rusia menaxhon krizat e shëndetit publik. Reagimi i autoriteteve ruse — i karakterizuar nga informacioni i pakët zyrtar dhe mohimi i menjëhershëm i rreziqeve — konsiderohet nga ekspertët si vijimësi e drejtpërdrejtë e kulturës së sekretit që daton që nga epoka sovjetike.

Sipas raportimeve të agjencisë Associated Press, mbikëqyrësi i shëndetit publik në Rusi, Rospotrebnadzor, ka njoftuar Organizatën Botërore të Shëndetësisë (OBSH) se në rajonin Irkutsk nuk është regjistruar asnjë rast murtaje. Agjencia pretendon se punonjësja vdiq nga një pneumoni me “origjinë të panjohur” dhe se analizat nuk gjetën prova të patogjenëve me të cilët ajo punonte në Institutin e Kërkimeve Kundër Murtajës. Nga ana tjetër, OBSH-ja i ka kërkuar zyrtarisht Moskës më shumë transparencë dhe detaje rreth shkakut të sëmundjes dhe raporteve për një punonjës të dytë të infektuar.

Kjo mbyllje informative nuk është një rast i izoluar, por pjesë e një modeli historik të censurës, ku mbrojtja e imazhit të shtetit ka pasur përherë përparësi ndaj informimit të publikut.

Nga lija te Çernobili, kronika e censurës shtetërore

Historiografia e krizave në Bashkimin Sovjetik dhe më pas në Rusinë moderne është e mbushur me episode ku e vërteta është mbuluar për vite me radhë.

Shpërthimi i lisë në Moskë (1959–1960)

Pas kthimit të një artisti nga India, lija u përhap me shpejtësi. Megjithëse KGB-ja izoloi mijëra njerëz dhe nisi një fushatë masive vaksinimi për miliona banorë, mediat shtetërore sovjetike heshtën plotësisht. Detajet e ngjarjes u bënë publike vetëm në ditët e fundit të Bashkimit Sovjetik.

Katastrofa biologjike në Detin Aral (1971)

Gjatë testimeve të armëve biologjike në ishullin Vozrozhdeniya, sporet e aerosolizuara të lisë prekën një anije kërkimore, duke shkaktuar infektimin e dhjetë personave dhe tre vdekje në qytetin Aralsk. Publiku nuk mori asnjë njoftim, ndërsa incidenti u zbulua ndërkombëtarisht vetëm në vitin 2002 përmes arkivave sovjetike.

Rrjedhja e antraksit në Sverdlovsk (1979)

Një filtër i dëmtuar në një laborator ushtarak sekret shkaktoi çlirimin e sporeve të antraksit, duke u marrë jetën të paktën 68 personave. Regjimi sovjetik ua hodhi fajin “mishit të kontaminuar” dhe konfiskoi të gjitha skedat mjekësore. E vërteta u pranua zyrtarisht vetëm në vitin 1991 nga Boris Jelcin.

Tragjedia e Çernobilit (1986)

Pas shpërthimit të reaktorit bërthamor, Moska priti 36 orë përpara se të evakuonte qytetin e Pripyatit dhe mohoi incidentin derisa Suedia zbuloi rrezatimin në ajër. Censura mbi të dhënat mjekësore vazhdoi edhe gjatë periudhës së “glasnostit”, ndërsa mijëra qytetarë u ekspozuan ndaj rrezatimit gjatë paradave të 1 Majit.

Menaxhimi i COVID-19

Gjatë pandemisë, Moska hodhi poshtë me zemërim raportet e mediave ndërkombëtare për fshehje të shifrave të vdekshmërisë. Megjithatë, të dhënat e mëvonshme të agjencisë shtetërore të statistikave, Rosstat, konfirmuan se numri i viktimave ishte disa herë më i lartë se shifrat zyrtare ditore, duke e çuar bilancin në mbi 680 mijë të vdekur deri në fund të vitit 2021.

Mungesë transparence dhe kontradikta sistematike

Përpjekjet për të kontrolluar narrativën zyrtare shpesh përplasen me paaftësinë e sistemit për të mbajtur një linjë të qëndrueshme logjike. Siç vëren Judy Twigg, profesoreshë e shkencave politike në Universitetin e Virxhinias Commonwealth:

“Sistemi mund të heshtë, por nuk është mjaftueshëm kompetent për t’u koordinuar, kështu që prodhon kontradikta në vend të një rrëfimi të rremë të unifikuar.”

Rasti i fundit në Siberi tregon se pavarësisht kalimit të dekadave dhe ndryshimeve politike, mekanizmi i reagimit të Moskës ndaj emergjencave shëndetësore mbetet i kushtëzuar nga i njëjti refleks i vjetër: fshehja e informacionit dhe mohimi i së vërtetës përballë komunitetit ndërkombëtar.

/rtsh.al/