Ndërkohë që propaganda ruse ka promovuar herë pas here krijimin e njësive të përbëra nga të ashtuquajturit “vullnetarë” ukrainas që luftojnë përkrah Moskës, dëshmitë e të mbijetuarve, veteranëve dhe ish-të burgosurve të luftës pikturojnë një tablo krejtësisht ndryshe. Pas fasadës së deklaratave për “ndryshim vullnetar të anës”, fshihen histori të presionit psikologjik, dhunës dhe përpjekjeve dëshpëruese për mbijetesë.

Në gusht të vitit 2026, Rusia zyrtarizoi bashkimin e disa detashmenteve të vogla në të ashtuquajturën “Brigada e Forcave Speciale Vullnetare Ukrainase”, ku spikat batalioni “Maksym Kryvonis” — një njësi që sipas vlerësimeve të mediave dhe ekipeve hetimore ukrainase (si Suspilne) përbëhet nga pak dhjetëra deri në rreth 200 anëtarë, të gjithë ish-ushtarakë ukrainas të kapur rob midis viteve 2023 dhe 2024.

Taktika e presionit dhe torturës në robëri

Sipas raporteve të Zyrës së Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut (OHCHR), rreth 95% e të burgosurve të luftës ukrainas të liruar kanë raportuar se janë përballur me tortura ose keqtrajtime gjatë kohës që kanë qenë në paraburgim rus.

Ekspertë të organizatave ndërkombëtare dhe aktivistë të të drejtave të njeriut theksojnë se dhuna sistematike e përdorur në kampe e bën praktikisht të pavlefshëm nocionin e “pëlqimit vullnetar”. Aktivistë si Maksym Butkevych, i cili kaloi 28 muaj si rob lufte, dëshmojnë se ofertat për t’u bashkuar me ushtrinë ruse vinin vazhdimisht pas seancave të dhunës. “Ata na treguan se mund të bënin çfarë të donin me ne, prandaj ne duhet të biem dakord për gjithçka,” shpjegon ai.

Pavarësisht pretendimeve ruse, analistët ushtarakë dhe shërbimet e inteligjencës ukrainase i shohin këto njësi kryesisht si një përpjekje për të imituar dhe shpërqendruar vëmendjen nga Korpusi i Vullnetarëve Rusë dhe Legjioni i Lirisë së Rusisë — njësi të përbëra nga qytetarë rusë që luftojnë në anën e Kievit.

Rasti i Pavlo Oliynyk, si iu bashkua batalionit për t’u arratisur

Një nga rrëfimet më të detajuara vjen nga Pavlo Oliynyk, një 25-vjeçar, dikur toger i lartë i forcave ukrainase, i kapur në Donbas në vitin 2024. Pasi u përball me dhunë fizike dhe psikologjike në robëri, ai pranoi ofertën për t’u bashkuar me batalionin “Maksym Kryvonis”, me qëllimin e vetëm për të arritur në vijën e frontit dhe për t’u arratisur.

Sipas dëshmisë së tij dhënë përmes avokatit të tij, ish-të burgosurit në këtë njësi mbaheshin nën mbikëqyrje të rreptë dhe ruheshin nga mercenarë të kompanisë private ruse Redut, ndërsa financoheshin nga inteligjenca ushtarake ruse. Oliynyk tregon se arriti të largohej në mars të vitit 2025, përpara se të dërgohej në luftime, duke kaluar dy ditë i fshehur nëpër bodrume para se të kontaktonte me forcat ukrainase.

Aktualisht, Oliynyk ka qenë në paraburgim në Ukrainë për gati dy vjet, ndërkohë që autoritetet po hetojnë mundësinë e tradhtisë, në një kohë që rasti i tij hedh dritë mbi dinamikat e errëta dhe të rrezikshme të rekrutimit të të burgosurve në zonat e konfliktit.

/rtsh.al/