Arnavut tarihinin önemli isimlerinden rahip, araştırmacı ve aydın Shtjefën Gjeçovi, hayatını Arnavut davasına, diline ve kültürel mirasına adadı. Çok yönlü çalışmalarıyla tanınan Gjeçovi, 14 Ekim 1929’da Prizren’den dönerken kurulan pusuda hayatını kaybetti.

Arnavutluk Genel Arşivler Müdürlüğü tarafından muhafaza edilen belgelere göre, Gjeçovi, kendisine kurulan pusuda Sırpça konuşan iki kişi tarafından silahla vuruldu. Onun öldürülmesi, Arnavut kültürü ve düşünce dünyası açısından önemli bir kayıp olarak tarihe geçti.

Kosova’dan Avrupa’ya uzanan eğitim hayatı

1874 yılında Kosova’nın Janjevë kasabasında dünyaya gelen Shtjefën Gjeçovi, vaftiz edildiğinde Hilë adını taşıyordu. İlk eğitimini doğduğu yerde aldı; dinî eğitimine ise Troshan’daki Fransisken Koleji’nde başladı. Eğitim hayatı boyunca felsefe, hukuk ve teoloji alanlarında öğrenim gördü.

Bosna-Hersek’in Derventa ve Banja Luka şehirlerinde felsefe eğitimi alan Gjeçovi, daha sonra Kresheva’da teoloji öğrenimini sürdürdü. Bu dönemde Avusturya-Macaristanlı araştırmacı Ludwig von Thalloczy ile tanıştı.

1892 yılında Innsbruck Üniversitesi’nde hukuk eğitimi alan Gjeçovi, ardından Belçika’da teoloji öğrenimine devam etti. Eğitimini tamamladıktan sonra 1896 yılında rahiplik görevine başladı ve ilk ayinini Zllakuqan’daki Vaftizci Yahya Kilisesi’nde gerçekleştirdi.

Din adamlığının ötesinde bir kültür insanı

Shtjefën Gjeçovi, dinî görevlerinin yanı sıra tarih, etnografya, arkeoloji, pedagoji ve Arnavut dili araştırmaları alanlarında da önemli çalışmalar yürüttü. Arnavut dilinin öğretilmesine yönelik ders materyalleri hazırladı ve farklı dönemlerde çeşitli okulların açılmasına katkıda bulundu.

Meslek hayatı boyunca Klinë, Pejë, Gjakovë, Laç, Durrës, Rubik, Shkodër ve Vlora gibi birçok yerleşimde görev yapan Gjeçovi, dinî hizmetleriyle kültürel çalışmalarını bir arada sürdürdü. Çalışmaları, Arnavut dilinin ve kültürel kimliğinin korunması ve geliştirilmesi yönündeki çabalarının önemli bir parçası oldu.

1929’da kurulan pusu hayatına mal oldu

1926 yılında Has bölgesindeki Zym cemaatine atanan Gjeçovi, burada görev yaptığı sırada hedef alındı. Prizren’den dönerken kendisine kurulan pusuda vurularak öldürüldü. 14 Ekim 1929’da gerçekleşen suikast, onun din adamı ve araştırmacı kimliğinin yanı sıra Arnavut kültürüne yaptığı katkılarla hatırlanmasına da neden oldu.

Shtjefën Gjeçovi, geride bıraktığı araştırmalar, eğitim çalışmaları ve Arnavut diline yönelik katkılarıyla ülkenin tarihî ve kültürel hafızasında yerini koruyor. Hayatını inanç hizmetine, bilime ve Arnavut kültürünün yaşatılmasına adayan Gjeçovi, çok yönlü kişiliğiyle anılmaya devam ediyor.

/ Bora Meco /