Arnavutluk’un önde gelen çevirmen ve dil araştırmacılarından Petro Zheji, doğumunun 97. yıl dönümünde, Arnavut diline ve kültürüne yaptığı katkılarla anılıyor. 16 Ekim 1929’da Ergiri’de (Gjirokastër) dünyaya gelen Zheji, dünya edebiyatının önemli eserlerini Arnavutçaya kazandırdı ve yaşamının sonuna kadar dil üzerine araştırmalarını sürdürdü.

Matematik ve fizik eğitimi alan Zheji, Tiran’daki “Qemal Stafa” Lisesi’nde ve daha sonra Ergiri’de öğretmenlik yaptı. Ardından çeviri ve dil çalışmalarına yönelerek “8 Nëntori” ve “Naim Frashëri” yayınevlerinde çalıştı. Goethe’nin “Genç Werther’in Acıları” ve Cervantes’in “Don Kişot” adlı eserleri başta olmak üzere Diderot, Tolstoy, Gonçarov, Steinbeck ve H. G. Wells gibi dünya edebiyatının önemli yazarlarını Arnavut okurlarla buluşturdu. İlk çevirisi olan Rus yazar Fyodor Panfyorov’un “Bruski” adlı romanı, 1958 yılında kardeşi Gjergj ile birlikte yayımlandı. Kültür yayınlarında yer alan bilgilere göre, çeviri çalışmalarının toplamı yaklaşık 13 bin sayfaya ulaşıyor.

Petro Zheji, çevirmenliğinin yanı sıra Arnavutçanın kökeni, yapısı ve anlam dünyası üzerine geliştirdiği araştırmalarla da tanındı. “Arnavutça ve Sanskritçe”, “Eski Diller ve Arnavutça” ve “Arnavut Dilinin Evrenselliği” gibi çalışmaları, dilbilime ve felsefeye duyduğu ilgiyi yansıtıyor. Arnavutçanın eski dillerle ilişkisine yönelik görüşleri, kendisinin geliştirdiği hipotezler çerçevesinde değerlendiriliyor. Oyuncu Besa Imami ile evlenen Zheji’nin Artur adında bir oğlu oldu. 1990’lı yıllardan sonra bir süre Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan, ardından Tiran’a dönen Zheji, Mart 2015’te 85 yaşında hayatını kaybetti. Geride bıraktığı çeviriler ve araştırmalar, Arnavutluk’un kültürel mirasında önemli bir yer tutmaya devam ediyor.

/ Bora Meco/