Rama, Manastır’daki Arnavut Alfabesi Müze-Evi’nde: Arnavutların birbirlerine nasıl yazacaklarına burada karar verildi

Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, bugün Kuzey Makedonya’nın Manastır kentinde bulunan Arnavut Alfabesi Müze-Evi’ni ziyaret etti. Arnavut dilinin ortak alfabesinin temellerinin 118 yıl önce atıldığı bu tarihi şehirde gerçekleşen ziyarette Rama, Manastır Kongresi’nin Arnavutların kimliği, kültürü ve ulusal birliği açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.
Rama, müze-evden yaptığı açıklamada, Balkan tarihinde savaşların, sınırların ve kan davalarının konuşulduğu pek çok tarihi ev bulunduğunu, ancak bu evin farklı bir anlam taşıdığını belirtti.
“Balkan tarihinde önemli ya da daha az önemli kişilerin bir şömine etrafında toplanarak savaş, sınır veya alınan ya da affedilen bir kan davası hakkında karar verdikleri pek çok ev vardır. Oysa bu evde, 118 yıl önce insanlar bir masa etrafında oturarak Manastır’dan İşkodra’ya, Priştine’den Vlora’ya, Dıraç’tan Korça’ya kadar birbirlerine nasıl yazacaklarına karar verdiler. Çünkü herkes Arnavutçayı farklı harflerle yazmayı öğrenmiş olabilirdi” ifadelerini kullandı.
Başbakan, ortak bir alfabenin bulunmamasının yalnızca Arnavutlar arasındaki iletişimi değil, eğitim ve ulusal kültürün gelişimini de olumsuz etkilediğini vurguladı.
“İki bilginin birbirlerine mektup yazmak istemesi açısından bu durum bir sorun teşkil ediyorsa, okulları, kitapları ve ortak kaderini ifade edebileceği ortak bir yazı dili bulunmayan bir millet için bunun nasıl büyük bir engel olduğunu düşünün” dedi.
Rama, Manastır Kongresi’ne Arnavutların yaşadığı farklı bölgelerden, dağlardan, vadilerden ve deniz kıyılarından temsilcilerin katıldığını hatırlattı. Farklı dinî inançlara, konuşma biçimlerine ve alfabe tercihlerine sahip olmalarına rağmen ortak bir çözüm üzerinde uzlaşmayı başardıklarını belirtti.
“Bu günlerde buraya dağlardan, vadilerden ve deniz kıyılarından insanlar geldi. Farklı şekillerde ibadet ediyor, Arnavutçayı farklı biçimlerde konuşuyor ve alfabe söz konusu olduğunda öncelik verilmesini istedikleri harfler konusunda birbirlerinden tamamen farklı tercihlere sahiptiler” diye konuştu.
Başbakan, Kongre’de alınan kararların Arnavut dilinin ortak bir yazı sistemine kavuşmasının önünü açtığını ve bu kararın bugün de Arnavut milletini bir arada tutan önemli bir katkı olduğunu ifade etti.
Kongre’nin önemli isimleri arasında yer alan Parashqevi Qiriazi’yi de özellikle anan Rama, onun Arnavut eğitimi ve diline yaptığı katkılara dikkat çekti.
“Bu kongrenin erkek üyeleri arasında, bu şehirden genç bir kadın da vardı: Parashqevi Qiriazi. Kendisi Korça’daki Kız Öğretmen Okulu’ndan geliyordu ve bir yıl sonra kendi alfabesini yayımladı. Tarihi yapanlardan söz ettiğimizde, kongrenin sona ermesinin hemen ardından oturup bir kitap yazmaya başlayan bu kadını hatırlamaktan hoşlanıyorum. Yıllar sonra Parashqevi Qiriazi, Kosova hükümetiyle birlikte Ortak Arnavutça Alfabesi Kitabı’nı kabul ettiğimiz dönemde de bize ilham kaynağı oldu” dedi.
Rama, Arnavut dilinin korunması konusunda bugünkü neslin sorumluluğuna da değinerek özellikle yurt dışında yaşayan Arnavut çocuklarının ana dillerini öğrenmesinin önemini vurguladı.
“Geçmişte dilimiz için büyük işler yapanları bugün alkışlamak kolay. Ancak biraz daha zor olan soru şu: Peki, bizim yapmamız gereken nedir?” ifadelerini kullandı.
Başbakan, diasporada yaşayan Arnavut çocuklarının ana dilleriyle ilgili yaşadığı zorluklara da örnek verdi:
“Bugün öyle bir Arnavut çocuk var ki, büyükannesinin telefonda söylediği her kelimeyi anlıyor. Ancak okulda başına gelenleri anlatmak istediğinde annesinden yardım istiyor.”
Arnavutçanın, dijital teknolojilerin hâkim olduğu günümüzde küçük ülkelerin dilleri gibi büyük bir baskı altında olduğunu belirten Rama, dilin korunması için uzun vadeli ve ortak bir proje geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Bu kapsamda Arnavutluk ve Kosova hükümetlerinin yanı sıra bölgedeki tüm Arnavut kurumlarının ortak hareket etmesi gerektiğini vurgulayan Rama, ortak alfabe kitabı ve uzaktan Arnavutça eğitimine yönelik hazırlanan ders materyallerinin üzerine yeni çalışmalar inşa edilmesini önerdi.
Rama, dünyanın dört bir yanında yaşayan Arnavut çocukları ve öğretmenlerinin kullanımına açık, kapsamlı bir dijital kütüphane kurulması çağrısında bulundu.
“Bugün Tiran ve Priştine’nin, çevremizdeki diğer kurumlarla birlikte, Arnavutçanın geçmişte sahip olmadığı haklara kavuştuğu bu coğrafyada ortaklaşa büyük bir dijital kütüphane kurma sorumluluğunu üstlenmemesi, tarih karşısında gerçekten affedilemez olurdu.
Bu kütüphane dünyanın her yerindeki Arnavut çocuklarına ve öğretmenlerine açık olmalı. İçinde okunabilen veya dinlenebilen kitaplar, Arnavutça güzel bir dille anlatılan bilim içerikleri ve her yaş grubuna hitap eden edebiyat eserleri bulunmalı” önerisinde bulundu.
Başbakan, bu girişimin Tiran, Priştine, Tetova ve Ulcinj’den öğretmenlerin yanı sıra Atina ve Zürih’te cumartesi günleri Arnavutça ders veren öğretmenlerin de katılacağı ortak bir toplantıyla hayata geçirilebileceğini söyledi. Öğretmenlerin bir araya gelerek sınıflarda nelerin eksik olduğunu ve hangi ihtiyaçların karşılanması gerektiğini ortaya koymalarının önemini vurguladı.
Rama, 22 Kasım’ın yalnızca resmî bir bayram olarak kutlanmaması, aynı zamanda Arnavut dilinin gelişiminin değerlendirildiği bir hesap verme ve değerlendirme günü olması gerektiğini de belirtti.
“Yeni kaç kitap çocuklara ulaştı? Sınırlarımızın dışında kaç öğretmene destek olduk? Geçen yıl Arnavutçayı anlayabilen kaç çocuk, bu yıl artık baştan sona bir hikâye okuyabiliyor?” sorularını yöneltti.
Başbakan Edi Rama, konuşmasının sonunda Arnavut tarihinin bu önemli mekânını ayakta tutan ve yaşatan herkese teşekkür ederek, “Tarihimizin bu kutsal evini ayakta tutan ve yaşatan herkese minnettarım” ifadelerini kullandı.
/ Aida Vishko /




