Arnavutluk hükümeti, Ekonomi ve Yenilik Bakanlığı aracılığıyla “Arnavutluk Cumhuriyeti’nde Yatırımlar Hakkında” yeni ve birleşik bir yasa tasarısı hazırladı. Tasarı, mevcut iki yasayı — 1993 tarihli yabancı yatırımlar yasası ile 2015 tarihli stratejik yatırımlar yasasını — birleştirmeyi ve güncellemeyi amaçlıyor. Temel hedefler; daha elverişli bir iş ortamı oluşturmak, Avrupa Birliği mevzuatıyla uyum sağlamak ve mevcut yasaların uygulanması sırasında tespit edilen eksiklikleri gidermek.

Yeni yasa, geçici stratejik yatırımlar yasasının uygulanmasına ilişkin bir değerlendirmeden sonra gündeme geldi. Bu yasa, Arnavutluk Yatırım Geliştirme Ajansı (AIDA) ve Stratejik Yatırımlar Komitesi (KIS) aracılığıyla merkezi bir yapı oluşturmuş olsa da ekonominin çeşitlendirilmesi ve yatırımcıların taahhütlerini yerine getirmesi konularında sınırlarını gösterdi.

2016 ile Mayıs 2025 arasında stratejik yatırım statüsü kazanan 54 projenin tam 42’si turizm sektöründe yoğunlaştı. Yeni tasarı, diğer sektörlere yönelmeyi amaçlayan bir politika değişikliğinin gerekliliğine dikkat çekiyor. Aynı zamanda resmî belgede, yatırımcılara sağlanan teşviklerin her zaman beklenen sonuçları zamanında doğurmadığı vurgulanıyor.

Tasarıya eşlik eden açıklama raporunda şu ifadeler yer alıyor:

“Stratejik statünün onaylanması ve yatırım ile istihdama ilişkin hedeflerin belirlenmesi, projenin taahhütlere uygun biçimde hayata geçirilmesini kendiliğinden garanti etmez. Bunun için sistematik izleme, ilerlemenin doğrulanması ve statünün iptali, koşulların yeniden müzakere edilmesi veya proje taahhütlere uygun ilerlemediğinde desteğin sonlandırılması gibi düzeltici mekanizmalar gerekir.”

Geçici olarak oluşturulan operasyonel çalışma gruplarının neden olduğu gecikmeleri önlemek amacıyla yeni yasa, projelerin değerlendirilmesi ve izlenmesi için kalıcı ve uzmanlaşmış bir yapı kurulmasını öneriyor.

Ele alınan bir diğer sorun, devletin sağladığı desteklerden veya kamu taşınmazlarının yatırımcılara tahsis edilmesinden kaynaklanan mali ve hukuki risklere maruz kalması.

Açıklama raporu, “her destek tedbirinin standartlaştırılmış kriterlere, daha yüksek şeffaflığa ve önceden yapılmış bir etki değerlendirmesine dayanması gerektiğini” vurguluyor. Bu değerlendirmede maliyet-fayda analizi, mali riskler ve sözleşmeden doğan riskler dikkate alınacak.

Tasarı, stratejik projelerin düzenlenmesinin yanı sıra 1993 tarihli yasanın temel hükümlerini de güncelliyor. Öngörülen düzenlemeler şunları kapsıyor:

• Yerli yatırımcılar için de koruma ve eşit hakların güvence altına alınması.

• Fonların serbestçe transfer edilebilmesi.

• Kamulaştırma ve müsadereye karşı koruma.

• Uyuşmazlıkların dostane yollarla çözülmesini sağlayacak kurumsal bir mekanizma oluşturulması.

Yasa tasarısının en önemli yeniliklerinden biri, doğrudan yabancı yatırımlar için ilk kez bir inceleme ve denetim mekanizması getirilmesidir. Bu mekanizma, Avrupa Birliği’nin 2019/452 sayılı Tüzüğü ile tam uyumlu olacak şekilde tasarlanıyor.

Amaç, jeopolitik açıdan şüpheli amaçlar taşıyan veya kaynakları bakımından soru işaretleri barındıran sermaye girişlerine karşı ulusal güvenlik ve savunma çıkarlarını korumak.

Tasarıya göre özel olarak yetkilendirilecek bir kurum, stratejik sektörlerdeki yabancı yatırımlar için izin talep edilmesine karar verebilecek. Bir yatırımın Arnavutluk Cumhuriyeti’nin kamu düzenini veya güvenliğini tehdit etmesi hâlinde bu kurum, yatırımın yasaklanmasına, iptal edilmesine veya belirli koşullara bağlanmasına karar verebilecek.

/ Aida Vishko /