Mëlçia është një nga organet më aktive dhe elastike në trupin e njeriut, duke luajtur një rol vendimtar në detoksifikimin e substancave të dëmshme, tretjen, ruajtjen e lëndëve ushqyese dhe rregullimin e metabolizmit.

Megjithatë, pavarësisht aftësisë së saj të jashtëzakonshme për t’u rigjeneruar, mëlçia nuk është e pashkatërrueshme.

Shumë zakone të përditshme, të cilat shpesh kalojnë pa u vënë re, me kalimin e kohës mund të shkaktojnë dëme, të cilat përparojnë në gjendje serioze si cirroza ose edhe dështimi i mëlçisë.

Edhe pse shumë njerëz e lidhin sëmundjen e mëlçisë vetëm me alkoolin, problemi nuk kufizohet vetëm në këtë.

Sipas The Conversation, ekzistojnë pesë zakone të përditshme për shumë njerëz, që mund të dëmtojnë në heshtje shëndetin e mëlçisë.

1. Konsumi i tepërt i alkoolit

Alkooli konsiderohet gjerësisht si shkaku kryesor i dëmtimit të mëlçisë. Mëlçia punon shumë për ta metabolizuar atë dhe për ta eliminuar nga trupi – por kur konsumohet në sasi të tepërt, krijohen nënprodukte toksike që dëmtojnë qelizat e mëlçisë. Sëmundja përparon gradualisht: fillimisht, yndyra grumbullohet rreth dhe në mëlçi, një gjendje që është e kthyeshme nëse ndërpritet konsumi i alkoolit. Megjithatë, nëse vazhdon, shfaqet hepatiti alkoolik, me inflamacion dhe formimin e indeve të mbresë. Në një fazë më të avancuar, cirroza dëmton seriozisht funksionin e organit dhe është e vështirë të kthehet mbrapsht, megjithëse ndërprerja e alkoolit mund të kufizojë dëmtimet e mëtejshme. Edhe pirja e moderuar gjatë një numri vitesh shkakton probleme, veçanërisht nëse kombinohet me obezitet ose ilaçe. Ekspertët rekomandojnë që të mos konsumojmë më shumë se 14 njësi alkooli në javë dhe të përfshijmë ditë mungese midis tyre për t’i dhënë mëlçisë kohë të rikuperohet.

2. Dietë e dobët

Nuk është e thënë të pish për të pasur probleme me mëlçinë. Grumbullimi i yndyrës për shkak të dietës së dobët çon në një gjendje që tani quhet sëmundje e mëlçisë me steatozë të shoqëruar me metabolizëm (MASLD), e njohur më parë si sëmundje e mëlçisë yndyrore joalkoolike (NAFLD). Yndyra e tepërt dëmton funksionin e organit dhe shkakton inflamacion, dhëmbje dhe në fund cirrozë.

Faktorët e rrezikut përfshijnë obezitetin (veçanërisht dhjamin e barkut), hipertensionin, diabetin dhe kolesterolin e lartë. Ushqimet e pasura me yndyrë të ngopur (mishi i kuq, ushqimet e skuqura, ushqimet e përpunuara) rrisin yndyrën në mëlçi.

Përveç kësaj, konsumi i tepërt i sheqerit rrit rrezikun me 40% (sipas një studimi të vitit 2018). Ushqimet ultra të përpunuara e përkeqësojnë më tej gjendjen. Në të kundërt, një dietë e ekuilibruar e pasur me perime, fruta, drithëra të plota, bishtajore dhe peshk mund të zvogëlojë yndyrën në mëlçi dhe të përmirësojë treguesit e lidhur me të. Hidratimi i mjaftueshëm është gjithashtu i rëndësishëm.

3. Përdorimi i tepërt i qetësuesve të dhimbjeve

Paracetamoli, qetësuesi më i zakonshëm i dhimbjeve, është i sigurt në dozat e duhura, por marrja e tepërt – madje pak më shumë se doza e rekomanduar – është shumë e rrezikshme. Kur paracetamoli zbërthehet nga trupi, prodhohet substanca toksike NAPQI (N-acetil-p-benzokinon iminë). Normalisht, trupi neutralizon NAPQI duke përdorur një substancë mbrojtëse të quajtur glutation. Megjithatë, në rast të mbidozimit, rezervat e glutationit shterohen, duke lejuar që NAPQI të grumbullohet dhe të sulmojë qelizat e mëlçisë, duke shkaktuar dështim akut të mëlçisë, i cili mund të jetë fatal. Pirja e alkoolit me alkool rrit rrezikun. Gjithmonë përmbajuni dozës së rekomanduar dhe kërkoni këshilla mjekësore nëse përdorimi është i shpeshtë.

4. Mungesa e ushtrimeve

Një stil jetese sedentar rrit peshën e trupit, rezistencën ndaj insulinës dhe çrregullimet metabolike, të cilat çojnë në akumulimin e yndyrës në mëlçi. Lajmi i mirë është se ushtrimet fizike mund ta ndihmojnë mëlçinë edhe nëse nuk humbasim shumë peshë. Një studim zbuloi se vetëm tetë javë stërvitje me pesha ulën yndyrën e mëlçisë me 13% dhe përmirësuan kontrollin e sheqerit në gjak. Ushtrimet aerobike janë gjithashtu shumë efektive – ecja e shpejtë për 30 minuta, pesë herë në javë, është treguar se ul yndyrën e mëlçisë dhe përmirëson ndjeshmërinë ndaj insulinës.

5. Pirja e duhanit

Shumica e njerëzve e shoqërojnë pirjen e duhanit me kancerin e mushkërive ose sëmundjet e zemrës, por nuk e kuptojnë dëmin serioz që mund t’i shkaktojë mëlçisë. Pirja e duhanit e ngarkon mëlçinë me substanca toksike që shkaktojnë stres oksidativ, kufizojnë rrjedhjen e gjakut dhe çojnë në formimin e shenjave. Gjithashtu rrit rrezikun e kancerit të mëlçisë.

/rtsh.al/