Vdekja e Zezë mbetet pandemia më fatale e regjistruar në historinë njerëzore. Një përhapje shkatërruese e murtajës bubonike goditi Evropën dhe Azinë në mesin e viteve 1300 dhe vlerësohet të ketë vrarë rreth 200 milionë njerëz. Por nga e ka origjinën kjo murtajë shkatërruese, si u transmetua dhe cilat ishin pasojat e saj?

Çfarë ishte Vdekja e Zezë? – Vdekja e Zezë ishte pandemia më fatale e regjistruar në historinë njerëzore. Ajo shënoi fillimin e të ashtuquajturës Pandemi e Dytë, një seri shpërthimesh shkatërruese që shtriheshin nga vitet 1300 deri në fillim të viteve 1800. Vdekja e Zezë u shkaktua nga bakteri Yersinia pestis. Ektoparazitët njerëzorë, si morrat dhe pleshtat, kanë shumë të ngjarë të jenë përgjegjës për përhapjen e shpejtë të bakterit, sipas një studimi të fundit të publikuar nga Proceedings of the National Academy of Sciences.

Origjina e Vdekjes së Zezë – Vdekja e Zezë ndoshta ka origjinën në Azinë Lindore, ka shumë të ngjarë të jete shfaqur në Mongoli rreth vitit 1346. Ajo u shfaq në Krime në 1347, e sjellë atje nga minjtë që udhëtonin nëpër Detin e Zi me anijet tregtare gjenoveze.

Përhapja në Itali – Më vonë në 1347, një anije mbërriti në Sicili, ekuipazhi i saj ishte në fund të jetës. Sëmundja u përhap me shpejtësi në të gjithë ishullin. Banorët e arratisur e morën atë me vete në Italinë kontinentale, ku një e treta e popullsisë vdiq në verën e ardhshme.

Vdekja e Zezë në Francë – Shumë anije shërbyen si vektorë që udhëtonin në oqean. Porti i mbushur me njerëz siguroi kushte perfekte për transmetim të mëtejshëm. Vdekja e Zezë migroi në mënyrë eksponenciale në të gjithë Francën dhe mbeti në vend deri në vitin 1352. Vetëm në Paris vdiqën deri në 80,000 njerëz rreth një e treta e popullsisë.

Angli – Në qershor 1348, Vdekja e Zezë hyri në Angli pasi u transportua me anije përtej detit nga Gaskonia, në Francën jugperëndimore. Nga vjeshta, murtaja kishte arritur në Londër, dhe në verën e vitit 1349 ajo mbuloi të gjithë vendin. Deri në 60% të popullsisë humbën jetën.

Gjermania e infektuar –Murtaja mbërriti në Gjermaninë jugore nga Zvicra në verën e vitit 1349. Nga vjeshta, pjesa më e madhe e vendit u infektua. Në kërkim të ndarjes së fajit për gjendjen e tyre të vështirë, popullsia përsëri drejtoi gishtin te hebrenjtë.

Skandinavia dorëzohet – Në të njëjtin vit, 1349, një anije angleze dërgoi pa dashje Yersinia pestis në Norvegji. Ekuipazhi i anijes vdiq shpejt, por jo përpara se të infektonte popullsinë lokale. Murtaja më pas udhëtoi me shpejtësi në Danimarkë dhe Suedi.

Bakteri përhapet përtej Evropës – Deri në vitin 1349, pjesa më e madhe e Evropës ishte infektuar nga Vdekja e Zezë. Por bakteri vdekjeprurës vazhdoi përparimin e tij të pamëshirshëm, duke arritur në rajone të ndryshme në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut deri në vitin 1350.

Numri përfundimtar i vdekjeve – Deri në vitin 1351, përhapja e murtajës ishte zvogëluar ndjeshëm deri në vitin 1353, Vdekja e Zezë ishte shtypur. Numri përfundimtar i të vdekurve nuk dihet por vlerësohet se shpërthimi mori mbi 200 milionë jetë, midis 25 dhe 50 milionë prej atyre në Evropë. Në përgjithësi, Evropa mesjetare humbi rreth 50% të popullsisë së saj.

/rtsh.al/