Përplasja e hershme mes Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Gjykatës Ndërkombëtare Penale (GJPN) në Hagë ka shënuar një përshkallëzim të paprecedent. Kjo vjen pasi Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, kërcënoi hapur se do ta shpërbënte gjykatën “tullë pas tulle”. Përmes një fushate zyrtare të shpallur nga Departamenti i Shtetit, Uashingtoni po ndjek një strategji agresive që ka vënë në alarm ekspertët ligjorë në mbarë botën.

Çfarë masash po ndërmerr Uashingtoni?

SHBA-ja nuk është anëtare e GJPN-së (ashtu si Rusia dhe Kina), por po përdor fuqinë e saj diplomatike dhe ekonomike për të goditur funksionimin e gjykatës. Masat e paralajmëruara përfshijnë:

Kufizime të vizave për stafin e GJPN-së.

Sanksione më të ashpra financiare ndaj gjykatës dhe organizatave të lidhura me të.

Presion diplomatik dhe kontroll më të rreptë ndaj vendeve që marrin ndihmë nga SHBA-ja, por që refuzojnë të hedhin poshtë autoritetin e GJPN-së.

Pse pikërisht tani? Arsyet pas sulmit të SHBA-së

Sipas shkrimit të DW, tri janë shtysat kryesore që kanë çuar në këtë reagim të ashpër të administratës amerikane.

Urdhër-arrestet për aleatët dhe mbrojtja e Izraelit

Administrata e re amerikane dënon ashpër veprimet e GJPN-së, e cila ka lëshuar urdhër-arreste për Kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu dhe ish-ministrin e tij të mbrojtjes Yoav Gallant, lidhur me krimet e dyshuara të luftës në Gaza.

Frika për ndjekjen penale të qytetarëve amerikanë

Ndonëse aktualisht nuk ka çështje aktive kundër amerikanëve, Marco Rubio deklaroi se gjykata përbën kërcënim për sistemin ligjor të SHBA-së, duke pretenduar se ushtarët apo agjentët amerikanë mund të lihen në mëshirë të gjyqtarëve të huaj.

Vrasjet e targetuara në Karaibe

Ish-prokurori i GJPN-së, Luis Moreno Ocampo, ka sinjalizuar se sulmet precize të forcave amerikane në vitin 2025 në Karaibe, ku u vranë të paktën 177 të dyshuar si kontrabandistë droge pa pasur mundësi të gjykoheshin, mund të konsiderohen si krime të mundshme kundër njerëzimit.

Paradoksi i Marco Rubios dhe Lindsey Graham

Ekspertët vënë në dukje një ironi të madhe politike. Në vitin 2022, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, Senati i SHBA-së mbante një qëndrim krejt tjetër. Në atë kohë, përmes një rezolute të paraqitur nga senatori Lindsey Graham, Senati e lavdëronte GJPN-në si një institucion që mbështet sundimin e ligjit dhe mirëpriste hetimet ndaj Vladimir Putinit. Bashkë-sponsorizues i asaj rezolute pro-gjykatës ishte askush tjetër veçse vetë Sekretari aktual i Shtetit, Marco Rubio.

Si po i reziston gjykata presionit?

Ekspertët ndërkombëtarë si Kai Ambos dhe Andreas Schüller shprehin frikën e një “efekti frenues”, ku prokurorët mund të bëhen më të kujdesshëm ndaj të dyshuarve amerikanë, si dhe rrezikun që kompanitë globale të ndërpresin punën me gjykatën nga frika e sanksioneve amerikane.

Megjithatë, GJPN-ja ka nisur të zvogëlojë varësinë e saj nga teknologjia amerikane (p.sh. duke zëvendësuar softuerin Microsoft Office me një alternativë gjermane me burim të hapur). Ndërkohë, Bashkimi Evropian dhe Gjermania kanë dalë menjëherë në mbrojtje të gjykatës, duke theksuar se bashkimi i forcave të shteteve të mesme dhe të vogla mbetet shtylla kryesore për të mbrojtur drejtësinë ndërkombëtare nga presioni i superfuqive.

/rtsh.al/