Më 28 tetor 1962, pas 13 ditësh ankthi intensiv që e çuan njerëzimin në pikën më të afërt të një luftime shkatërruese bërthamore, udhëheqësi sovjetik Nikita Hrushov njoftoi publikisht përmes Radios së Moskës se kishte urdhëruar çmontimin dhe tërheqjen e të gjitha raketave balistike sovjetike nga Kuba. Për opinionin publik global, ky vendim dukej si një tërheqje unilaterale e Moskës përballë bllokadës detare dhe ultimatumit të Presidentit amerikan John F. Kennedy. Megjithatë, prapa kësaj deklarate spektakolare fshihej një prej diplomacive më komplekse dhe sekrete të Shekullit XX.

Kriza kishte arritur pikën e vlimit vetëm një ditë më parë, më 27 tetor — e cila në historinë ushtarake njihet si “E Shtuna e Zezë”. Gjendja doli pothuajse jashtë kontrollit kur një rakete kundërajrore sovjetike rrëzoi një avion spiun amerikan U-2 mbi Kubë, duke lënë të vdekur pilotin Rudolf Anderson.

Në të njëjtën kohë, ushtria amerikane po bëhej gati për një pushtim tokësor të ishullit dhe kryente bombardime të rreme me ngarkesa me ujë për të detyruar nëndetëset sovjetike pranë Kubës të dilnin në sipërfaqe, pa e ditur se një prej tyre mbante silurë bërthamore dhe komandanti i saj kishte autorizim për ta lëshuar atë.

Prapaskenat e paktit sekret, roli i Robert Kennedy-t dhe Anatoly Dobrynin-it

Për të shmangur një përshkallëzim fatal, Presidenti Kennedy zgjodhi një kanal informal komunikimi për të negociuar një dalje diplomatike. Ai dërgoi vëllain e tij, Prokurorin e Përgjithshëm Robert Kennedy, për të zhvilluar një takim privat me Ambasadorin Sovjetik në Uashington, Anatoly Dobrynin.

Në këtë takim vendimtar, palët arritën një kompromis me dy kushte kryesore:

• Garancia publike për Kubën: Shtetet e Bashkuara u zotuan publikisht se nuk do të pushtonin Kubën dhe do të respektonin sovranitetin e saj nëse raketat tërhiqeshin.
• Klauzola sekrete e Turqisë: Në këmbim të tërheqjes sovjetike, Uashingtoni ra dakord fshehurazi të çmontonte raketat bërthamore amerikane Jupiter të dislokuara në Turqi.

Kennedy këmbënguli në mënyrë kategorike që heqja e raketave nga Turqia të mbetej një sekret absolut. SHBA nuk dëshironte të lëkundte besimin e aleatëve të NATO-s apo të krijonte përshtypjen e një pazarllëku diplomatik në kurriz të aleancës. Rrjedhimisht, marrëveshja u formulua në mënyrë të tillë që raketat në Turqi do të hiqeshin vetëm disa muaj më vonë, duke u arsyetuar si një modernizim rutinë i ushtrisë amerikane.

Vendimi i 28 tetorit shmangu konfliktin e drejtpërdrejtë ushtarak mes dy superfuqive dhe nxiti krijimin e të ashtuquajturit “Linja e Kuqe” (përputhja e drejtpërdrejtë telefonike mes Shtëpisë së Bardhë dhe Kremlin-it) për të parandaluar keqkuptimet e ardhshme gjatë Luftës së Ftohtë.

/rtsh.al/