Një ekip biologësh detarë shqiptarë po skanojnë ujërat e kaltra të detit Jon, për një shenjë të një prej gjitarëve detarë më të rrallë në botë. Fokat murg mesdhetare dikur ishin të bollshme, por tani kanë mbetur vetëm disa  grupe të vogla të shpërndara jashtë Shqipërisë, Greqisë dhe Turqisë dhe në Mauritania, në brigjet e Atlantikut të Afrikës.

Megjithatë, ka fije shprese për mbijetesën e tyre, pavarësisht nga një rënie dramatike e shkaktuar nga mbipeshkimi dhe zhvillimi i tepërt i habitatit të tyre bregdetar. “Numrat kanë filluar të kthehen ngadalë falë krijimit të zonave të mbrojtura detare në vitet e fundit”, thonë ekspertët.

Fokat kanë kaluar nga “të rrezikuara në mënyrë kritike” në 2015 në listën e kuqe të Bashkimit Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës, në tani thjesht të rrezikuara.

Megjithatë, ato janë ende jashtëzakonisht të vështira për t’u gjurmuar. Duke u ndenjur më parë në plazhe, fokat tani janë tërhequr në sigurinë e shpellave të izoluara detare.

Në Shqipëri, “shkencëtarët kanë pikasur një pjesë të vogël të specieve falë punës së përpiktë për të identifikuar shpellat dhe limanet ku fshihen këto kafshë të turpshme, veçanërisht për të lindur“, tha për AFP eksperti i biodiversitetit Nexhip Hysolakoj.

Ata kanë kaluar pesë vitet e fundit duke vendosur kamera në shpella dhe pika të tjera të izoluara përgjatë brigjeve të Adriatikut dhe Jonit të Shqipërisë jugore për të gjurmuar më mirë kafshët.

Hysolakoj, i cili punon në rezervatin detar Karaburun-Sazan, niset rregullisht nga porti i Vlorës me një anije të quajtur “Foka”, ose “vula” në shqip, për të kontrolluar kartat e kujtesës në kamerat e fshehura përgjatë vijës bregdetare.

Studiuesit që gjurmojnë gjitarin kryesisht qarkullojnë në parkun kombëtar detar të krijuar në vitin 2010 përgjatë brigjeve të gadishullit të Karaburunit dhe ishullit të Sazanit, një vend i shenjtë ku peshkimi tregtar është i ndaluar dhe nga i cili ndalohen varkat e mëdha.

Ujërat jashtë Shqipërisë janë zbrazur gjithnjë e më shumë nga peshqit me kalimin e viteve, thonë peshkatarët, gjë që i vendos ata dhe fokat në të njëjtën varkë.  “Foka ushqehet kryesisht me peshq, kallamar dhe butak. Më pak peshk do të thotë më pak mundësi për ta”, tha Baci Dyrmishaj, një peshkatar në Vlorë.

Pra, në një vend ku bestytnitë janë legjion, peshkatarët kanë shpikur një të re për të mbrojtur fokat murg. “Fokat sjellin fat për ata që i shohin”, tha Dyrmishaj. “Por nëse i shqetësoni apo i gjuani, do të keni fat të keq”.

Gazetare: Bjolanda Cuku

/rtsh/