Një nga mbrojtjet më jetike të planetit tonë kundër ngrohjes globale është duke u shkatërruar nga ndryshimet klimatike.

Shpesh i përshkruar si “mushkëritë e planetit”, Amazona luan një rol kyç në largimin e dioksidit të karbonit nga atmosfera. Por shpyllëzimi i shpejtë e ka bërë atë më të prekshëm ndaj ekstremeve të motit. Ndërsa thatësirat në Amazonë nuk janë të rralla, ngjarja e vitit të kaluar ishte “e jashtëzakonshme”, thonë studiuesit.

Në tetor, Rio Negro, një nga lumenjtë më të mëdhenj në botë, arriti nivelin e tij më të ulët të regjistruar pranë Manaus në Brazil, duke tejkaluar shenjat që shkojnë më shumë se 100 vjet.

Përveçse është një tampon kundër ndryshimeve klimatike, Amazona është një burim i pasur i biodiversitetit, që përmban rreth 10% të specieve në botë, me shumë të tjera që ende nuk janë zbuluar.

Thatësira ka prishur ekosistemet dhe ka ndikuar drejtpërdrejt në miliona njerëz që mbështeten te lumenjtë për transport, ushqim dhe të ardhura. Një shkaktar për këto kushte të thata është El Niño, një sistem moti natyror ku temperaturat e sipërfaqes së detit rriten në Oqeanin Paqësor Lindor. Kjo ndikon në modelet globale të reshjeve, veçanërisht në Amerikën e Jugut.

Por ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu ishte shtytësi kryesor i thatësirës ekstreme, sipas grupit World Weather Attribution, duke reduktuar sasinë e ujit në tokë në dy mënyra kryesore. Së pari, në Amazonë po bien shumë më pak reshje se dikur midis qershorit dhe nëntorit, pjesa më e thatë e vitit, ndërsa klima ngrohet.

Së dyti, temperaturat më të nxehta do të thotë se ka më shumë avullim nga bimët dhe tokat, kështu që ato humbasin më shumë ujë.

Studiuesit përdorën të dhënat e motit dhe simulimet kompjuterike për të krahasuar kushtet e thatësirës në dy skenarë: një me ngrohje të shkaktuar nga njeriu dhe një pa ngrohje.

Në një botë ku njerëzit nuk e kishin ngrohur planetin me rreth 1,2 gradë Celsius, një thatësirë e tillë intensive, ku mungesa e reshjeve dhe avullimi i lartë i thajnë tokat, mund të ketë ndodhur vetëm një herë në 1500 vjet, sugjeron studimi.

Ndryshimet klimatike kanë bërë që një thatësirë ​​e kësaj ashpërsie tani pritet të ndodhë çdo 50 vjet në kushtet aktuale.

Thatësira goditi pothuajse të gjithë pellgun e Amazonës. Kjo shkallë dhe intensiteti, e bëjnë atë të ndryshme nga thatësirat e mëparshme, tha Dr Clarke.  Dhe nëse ngrohja vazhdon, thatësira të tilla ekstreme mund të bëhen edhe më të zakonshme.

“Nëse vazhdojmë të djegim naftë, gaz dhe qymyr, shumë shpejt, do të arrijmë 2C të ngrohjes dhe do të shohim thatësira të ngjashme të Amazonës rreth një herë në 13 vjet”, thotë Dr Friederike Otto, një pedagoge e lartë në shkencën e klimës në Kolegjin Imperial Londra.

Pylli më i madh i shiut në botë shihet si vendimtar në betejën për të kufizuar ngrohjen globale.

“Amazona mund të ndihmojë ose të përkeqësojë luftën tonë kundër ndryshimit të klimës,” thotë Regina Rodrigues, një profesore e oqeanografisë fizike dhe klimës në Universitetin Federal të Santa Catarina në Brazil.

Në një gjendje të shëndetshme, ai thith më shumë dioksid karboni (CO2) sesa çlirohet.

Kjo kufizon rritjen e CO2 në atmosferë nga aktivitetet njerëzore, duke mbajtur nën kontroll temperaturat.

Por ka prova që kjo mund të ndryshojë, pasi pemët po thahen për shkak të thatësirës, ​​zjarreve dhe pastrimit të qëllimshëm për t’i lënë vend bujqësisë.

Ekziston shqetësimi se nëse ndryshimet klimatike dhe shpyllëzimi vazhdojnë me ritmin e tyre aktual, Amazona së shpejti mund të arrijë një “pikë pa kthim”.

Kjo mund të çojë në zhdukjen e shpejtë dhe të pakthyeshme të të gjithë pyjeve tropikale, potencialisht duke çuar në shndërrimin e rajonit në një burim të rëndësishëm të emetimeve të CO2./ BBC

/rtsh.al/