Hungaria po përgatitet të bëjë publike dhjetëra mijëra dokumente sekrete të cilat më parë kishin akses të kufizuar për publikun e gjerë. Këto arkiva identifikojnë personat e regjistruar nga shërbimet e sigurisë shtetërore gjatë diktaturës komuniste si oficerë, informatorë, bashkëpunëtorë apo objekte rekrutimi.

Gjatë më shumë se katër dekadave nën sundimin komunist, aparati i sigurisë shtetërore monitoronte nga afër qytetarët, duke rekrutuar shpesh individë përmes shantazhit apo presionit për të spionuar mbi koleget, miqtë dhe të afërmit e tyre.

Publikimi do të kryhet nga Arkivi Historik i Shërbimeve të Sigurisë Shtetërore në dy faza, duke filluar nga 4 nëntori. Ky hap konsiderohet një përpjekje e qeverisë së re të qendrës së djathtë për të rritur transparencën publike.

“Ky është një debat i vjetër. Shoqëria hungareze nuk ka qenë në gjendje ta gëlltisë ose ta pështyjë këtë problem që nga ndryshimi i regjimit.”, tha Gergő Bendegúz Cseh, Drejtor i Përgjithshëm i Arkivit.

Vendimi politik dhe aksesi online

Vendimi për publikimin e këtyre të dhënave vjen pas ndryshimeve politike në vend, ku kryeministri Péter Magyar deklaroi se qeveria e tij do të përmbushë një nga premtimet kryesore të tranzicionit demokratik.

Sipas planit, dokumentet që përmbajnë rreth 50,000 deri në 60,000 emra — të cilat deri më tani u lejoheshin vetëm studiuesve dhe të afërmve të drejtpërdrejtë — do të jenë të kërkueshme në një bazë të dhënash online.

Përdoruesit do të mund të kërkojnë sipas emrit, datëlindjes, vendlindjes, emrit të nënës, emrit të koduar ose numrit të dokumentit.

Elementet mjaft private si të dhënat shëndetësore, varësitë apo orientimi seksual do të redaktohen për të mbrojtur intimitetin e individëve.

Më 25 shkurt është parashikuar publikimi i rreth 9,000 “dosjeve B”, të cilat përmbajnë detaje të hollësishme mbi rekrutët individualë.

Një precedent i rrallë ndërkombëtar

Drejtuesit e arkivit theksojnë se një hap i tillë përbën një rast të rrallë në historinë e shteteve që dalin nga regjimet autoritare, ku qeveritë e mëvonshme rrallëherë vendosin të zbardhin me këtë nivel detajesh emrat e bashkëpunëtorëve të sigurisë.

“Zbulime të tilla radikale nuk kanë ndodhur kurrë më parë. Tani mund ta kuptojmë vërtet se kush ishin bashkëpunëtorët ose informatorët sekretë të sigurisë shtetërore.”, komentoi Drejtor i Përgjithshëm i Arkivit.

/rtsh.al/