Udhëheqësi hungarez Orban duket gjithnjë e më i izoluar—qëndrimi i tij pro Putinit i ka kushtuar atij shumicën e aleatëve të tij në BE; blloku mund të përfundojë duke bllokuar të gjitha fondet. Dhe për here të parë në vite ka  protesta në shtëpi.

Më poshtë një analyze e Dutche Welles.

Për më shumë se një dekadë, kryeministri i Hungarisë Viktor Orban ka provuar të jetë një dhimbje koke e madhe për BE-në. Brukseli ka dështuar të gjejë një mënyrë për të sanksionuar në mënyrë efektive transformimin e tij antidemokratik të Hungarisë, duke u zhytur në vend të kësaj në diskutimet nëse do ta bëjë këtë dhe si. Ndërkohë, Orban ia ka dalë të ngecë BE-në me lojëra taktike apo duke e shantazhuar me veto për çështje të ndryshme të politikës së jashtme apo buxhetit. 

Por regjimi i Orbanit, i cili tani përballet me erëra të kundërta në të gjitha frontet, tani ka ardhur në një pikë kthese. Me pozicionimin e tij miqësor ndaj Putinit, kryeministri e ka izoluar Hungarinë brenda BE-së, madje duke u përplasur me aleatin e tij më të ngushtë Poloninë. Deri më tani, Brukseli ka mbetur papritur i ashpër dhe nuk ka paguar paratë e fondit të rimëkëmbjes COVID-19 për shkak të akuzave për korrupsion. Për më tepër, një vendim nëse do të vendosen sanksione ndaj vendit si pjesë e mekanizmit të ri të sundimit të ligjit të bllokut pritet në muajt e ardhshëm. Një vendim i ri i kohëve të fundit arriti në përfundimin se Brukseli do të kishte opsionin për të ndërprerë të gjitha fondet për Hungarinë – duke ndërprerë aksesin në miliarda që vendit i duhen më urgjentisht se kurrë.

Për më tepër, ka probleme në frontin e shtëpisë. Është tashmë e qartë se Hungaria përballet me një krizë të rëndë ekonomike dhe se modeli social i kushtueshëm i Orbanit, me të cilin ai ka mbajtur pjesë të mëdha të shoqërisë në linjë, nuk është më i qëndrueshëm. Megjithëse kryeministri dhe partia e tij Fidesz fituan një fitore historike zgjedhore në prill, situata aktuale ndërkombëtare dhe e brendshme mund të shënojë fillimin e fundit të modelit Orban.

Dështimi për të dënuar luftën ruse në Ukrainë

Ndryshe nga të gjitha qeveritë e tjera në BE, Orban dhe qeveria e tij ende nuk e kanë dënuar pa mëdyshje luftën e Rusisë kundër Ukrainës. Për më tepër, duke shtrembëruar në mënyrë të egër faktet, Orban duket se beson se është Perëndimi ai që është në të vërtetë përgjegjës për luftën.

Vetëm pak ditë më parë, ai tha në një fjalim se ndoshta ka ardhur koha që Evropa Perëndimore të kuptojë se qëllimi nuk duhet të jetë fitimi i një lufte kundër Rusisë, por arritja e përfundimit të paqes.

Ai ka akuzuar vazhdimisht BE-në për financimin e luftës sesa paqes, duke thënë se ka “qarqe biznesi” në perëndim që janë “luftënxitës”, të simbolizuar nga miliarderi amerikan George Soros. Ai gjithashtu është shprehur kundër sanksioneve të BE-së të vendosura ndaj Rusisë. Qeveria hungareze gjithashtu vuri me sukses veton ndaj një përpjekjeje të BE-së për të vendosur sanksione ndaj Patriarkut Kirill, kreut të Kishës Ortodokse Ruse, i cili ka lavdëruar krimet e luftës.

Jaroslaw Kaczynski, zëvendëskryeministri i Polonisë dhe lideri i partisë në pushtet nacional-konservatore Ligj dhe Drejtësi (PiS), e shpërtheu shumë kohë më parë për shkak të këtij qëndrimi miqësor ndaj Putinit, duke rekomanduar që nëse aleati i tij i mëparshëm i vendosur Orban ishte i verbër për të krimet ruse të luftës në Ukrainë, ai duhet të testojë sytë.

Ashtu si në Poloni, qëndrimi miqësor i Orbanit ndaj Putinit mund të çojë gjithashtu në një realizim në Bruksel dhe shtete të tjera anëtare të BE-së, se nuk është më e mundur të zhvillohen negociata konstruktive dhe të frytshme me kryeministrin hungarez, në lidhje me demokracinë, sundimin e ligjit dhe vlerat themelore të BE-së.

Kjo mund të ketë pasoja për Hungarinë kur Komisioni Evropian dhe shtetet anëtare të bllokut të vendosin në muajt e ardhshëm nëse fondet duhet të tërhiqen nga Budapesti për shkak se ka shkelur rregullat e sundimit të ligjit. Deri më tani, vendi kishte qenë në gjendje të mbështetej në mbështetjen e disa shteteve anëtare individuale. Kjo nuk është më e sigurt.

Të gjitha fondet e BE-së mund të shkurtohen

BE-ja nisi një procedurë të mekanizmit të sundimit të ligjit kundër Hungarisë në fund të prillit – hera e parë që e kishte bërë këtë kundër një shteti anëtar të BE-së që kur mekanizmi hyri në fuqi në fillim të vitit 2021. E ashtuquajtura procedurë e kushtëzimit të buxhetit bën më të lehtë të sanksionohen anëtarët e BE-së për shkelje të sundimit të ligjit. Ndërsa në procedurat e tjera kërkohet unanimiteti i shteteve anëtare, kjo procedurë kërkon miratimin e një shumice të kualifikuar prej 55% të anëtarëve, që përfaqëson të paktën 65% të popullsisë së bllokut.

Javën e kaluar, një raport i ri për sundimin e ligjit që vlerëson shumën e mundshme të sanksioneve financiare kundër shteteve anëtare u publikua në Bruksel. Ai arriti në përfundimin se do të ishte e justifikuar dhe e nevojshme të ndaloheshin të gjitha financimet e BE-së për Hungarinë, sepse shkeljet e saj të sundimit të ligjit janë aq serioze, të gjata dhe sistematike sa nuk është e sigurt që edhe një euro do të ishte e sigurt nga korrupsioni dhe abuzimi.

Merkel nuk tregoi vullnet të mjaftueshëm politik

Megjithëse ishte eurodeputeti gjerman Daniel Freund ai që porositi raportin, ai u miratua nga të gjitha fraksionet kryesore në Parlamentin Evropian, duke përfshirë të Gjelbërit, Social Demokratët, Liberalët, madje edhe Partinë Popullore Evropiane konservatore (EPP), së cilës Fidesz i përkiste deri në mars 2021.

“Ky raport dërgon një sinjal të fortë ligjor se nuk ka asgjë që pengon shkurtimin e fondeve për Hungarinë tërësisht,” tha Freund për DW. “Tani, pyetja është nëse Komisioni do të ketë vullnet politik për ta zbatuar atë. Freund dukej i dyshimtë ndërsa bëri disa kritika të ashpra ndaj Presidentes së Komisionit Evropian Ursula von der Leyen: “Disa rezoluta të Parlamentit Evropian e kanë akuzuar atë për mosveprim, gjë që është mjaft e jashtëzakonshme dhe flet vetë,” tha ai.

Kim Lane Scheppele, një shkencëtare politike në Universitetin Princeton në SHBA dhe një nga autorët e raportit, tha për DW se BE-ja kishte tashmë instrumentet ligjore për sanksionimin e Orbanit shumë kohë më parë. “Por vullneti politik nuk ishte aty dhe një nga pengesat më të mëdha ishte ish-kancelarja gjermane Angela Merkel …”, tha ajo.

“Tani, Komisioni duhet të kuptojë se pa përjashtim të gjitha institucionet shtetërore janë nën kontrollin politik të Orbanit dhe se nëse nuk i hiqen paratë, ai do të vazhdojë si më parë.

Në Hungari shpërthejnë protesta sociale

Në një postim në blog, zëdhënësi i qeverisë hungareze Zoltan Kovacs komentoi: “Ky raund i ri i ngacmimit nga ana e turmës liberale në Parlamentin Evropian është thjesht inat politik dhe i shërben vetëm agjendës së tyre politike në margjina.”

Orban në një fjalim tha se Hungaria ishte sulmuar në Parlamentin Evropian në skena të ngjashme me “intifada dhe viviseksion”. Ai gjithashtu akuzoi në mënyrë indirekte opozitën hungareze për tradhti për pjesëmarrjen në procedurë, duke theksuar se fondet e BE-së u përdorën edhe për rritjen e pagave për mjekët dhe mësuesit hungarezë.

Kjo retorikë e ashpër nuk është e rastësishme. Aksionet financiare janë të larta për Orban dhe qeverinë e tij. Për vite me radhë, Hungaria ka zbatuar politika bujare sociale dhe fiskale për të mbajtur votuesit e Fidesz në bord. Përpara zgjedhjeve parlamentare në prill, qeveria dha lehtësime tatimore dhe ndihmë financiare. Por mesa duket kësaj i ka ardhur fundi.

Ditët e kaluara, e njëjta qeveri tërhoqi me nxitim masat sociale dhe lehtësimet tatimore. Duket se ka të ngjarë të pasojnë masa drastike shtrënguese.

Njerëzit e zemëruar kanë dalë tashmë në rrugë në protestat e para të mëdha sociale në vite, duke bërë që gazeta e përditshme Nepszava të shkruante: “Këto janë shenjat e rënies”.