Organizata Botërore e Shëndetësisë tha se po krijon një mekanizëm të ri për ndarjen e vaksinave për të ndaluar shpërthimin e lisë së majmunëve në më shumë se 30 vende përtej Afrikës. Lëvizja mund të rezultojë që agjencia shëndetësore e OKB-së të shpërndajë doza të pakta vaksinash në vendet e pasura që përndryshe mund t’i përballojnë ato, shkruan Associated Press.

Për disa ekspertë shëndetësorë, iniciativa potencialisht humbet mundësinë për të kontrolluar virusin e lisë së majmunëve në vendet afrikane ku është infektuar njerëz për dekada, duke shërbyer si një shembull tjetër i pabarazisë në shpërndarjen e vaksinave që u pa gjatë pandemisë së koronavirusit.

Drejtori i Përgjithshëm i OBSH-së Tedros Adhanom Ghebreyesus tha se agjencia po zhvillon një iniciativë për “qasje të drejtë” ndaj vaksinave dhe trajtimeve që shpreson se do të jenë gati brenda javësh. Mekanizmi u propozua menjëherë pasi Britania, Kanadaja, Franca, Gjermania, SHBA dhe vende të tjera raportuan qindra raste të lisë së majmunëve muajin e kaluar.

Vaksinat për lisë, një sëmundje e lidhur, mendohet të jenë rreth 85% efektive kundër lisë së majmunëve. Drejtori i OBSH-së për Evropën, Hans Kluge, tha të mërkurën se ishte i shqetësuar nga përpjekja e disa vendeve të pasura për të blerë më shumë vaksina pa folur për blerjen e furnizimeve për Afrikën.

Kluge u bëri thirrje qeverive “të afrohen me linë e majmunëve pa përsëritur gabimet e pandemisë”. Megjithatë, ai nuk e hodhi poshtë mundësinë që vende si Britania, e cila aktualisht ka shpërthimin më të madh përtej Afrikës, mund të marrin vaksina përmes mekanizmit të OBSH-së.

Ai tha se programi po krijohej për të gjitha vendet dhe se vaksinat do të shpërndaheshin kryesisht bazuar në nevojat e tyre epidemiologjike.

“Evropa mbetet epiqendra e këtij shpërthimi në rritje, me 25 vende që raportojnë më shumë se 1500 raste, ose 85% të totalit global,” vuri në dukje Kluge.

Disa ekspertë afrikanë vunë në pikëpyetje pse agjencia shëndetësore e OKB-së nuk ka propozuar kurrë përdorimin e vaksinave në Afrikën Qendrore dhe Perëndimore, ku sëmundja është endemike.

“Vendi për të filluar çdo vaksinim duhet të jetë Afrika dhe jo diku tjetër,” tha Dr. Ahmed Ogwell, ushtrues detyre i drejtorit të Qendrave të Afrikës për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve.

Ai tha se mungesa e ndonjë vaksine për të luftuar linë e majmunëve në kontinent, ku më shumë se 1,500 raste të dyshuara dhe 72 vdekje janë raportuar këtë vit, ishte një shqetësim më kritik sesa grupet e sëmundjeve kryesisht të lehta që raportohen në vendet e pasura.

“Kjo është një zgjatje e pabarazisë që pamë gjatë COVID,” tha Dr. Ifeanyi Nsofor, drejtor i politikave dhe avokimit në Nigeria Health Watch. “Ne kemi pasur qindra raste të lisë së majmunëve në Nigeri nga viti 2017 e deri më tani dhe ne po e trajtojmë atë vetë”, tha ai. “Askush nuk ka diskutuar se kur mund të ketë vaksina të disponueshme për Afrikën.”

Pas shpërthimit të pandemisë së koronavirusit në vitin 2020, agjencitë globale të shëndetit nxituan të ngrinin COVAX, një përpjekje e mbështetur nga KB për të shpërndarë vaksinat e COVID-19. Por vendet e pasura blenë pjesën më të madhe të furnizimit të botës dhe programi COVAX humbi objektiva të shumta për të ndarë dozat me të varfërit e botës.

Deri më sot, vetëm rreth 17% e njerëzve në vendet më të varfra kanë marrë një dozë të vetme të vaksinës kundër koronavirusit. Disa ekspertë kanë frikë se e njëjta gjë mund të ndodhë me linë e majmunëve.

“Ashtu si me COVID, nuk ka asnjë rrugë të qartë se si vendet më të varfra do të jenë në gjendje të marrin vaksina,” tha Brook Baker, një profesor i drejtësisë në Universitetin Northeastern, i specializuar në aksesin në ilaçe.

Ai paralajmëroi se ndërsa OBSH përpiqet të përcaktojë se sa doza vaksinash janë në dispozicion, vendet e pasura që premtuan doza më parë mund të mos bashkëpunojnë.

“Vendet e pasura do të mbrojnë veten ndërsa njerëzit në jugun global të vdesin”, parashikoi Baker.

Të hënën, grupi i avokimit Public Citizen dërgoi një letër në Shtëpinë e Bardhë, duke pyetur nëse administrata e Biden do të lëshonte 20 milionë vaksinat e lisë që SHBA premtuan në 2004 për përdorim nga OBSH në rast emergjence, si një sulm biologjik.

I pyetur për angazhimin, një zyrtar i lartë amerikan tha se qeveria po “eksploronte të gjitha opsionet” për të çuar më tej përpjekjet e tyre për të ndaluar linë e majmunëve brenda SHBA dhe globalisht.

Zyrtari tha se SHBA-ja i kishte kthyer prodhuesit më shumë se 200,000 doza të një vaksine kundër lisë, në mënyrë që ato të ishin të disponueshme për të tjerët. Zyrtari nuk pranoi të thoshte nëse SHBA e konsideron shpërthimin aktual të lisë së majmunëve një emergjencë që garanton lëshimin e 20 milionë vaksinave të premtuara.

Francois Balloux, një ekspert i sëmundjeve infektive në University College London, tha se përpjekjet e vaksinimit në vendet e pasura duhet të nxisin një rishikim të strategjive të ardhshme të reagimit ndaj lisë së majmunëve në Afrikë.

“Duhet të jetë me të vërtetë një prioritet vaksinimi i njerëzve në Afrikë, ku ka një lloj më të keq që në fakt ka vrarë njerëz,” tha ai, duke shtuar se ka të ngjarë të ketë më shumë përhapje të lisë së majmunëve në të ardhmen.

“Çfarëdo vaksinimi që të ndodhë në Evropë, ai nuk do ta zgjidhë problemin,” tha Balloux.