Mbretëria e Bashkuar ka mbushur dhjetë vjet nga vendimi për të braktisur anëtarësimin e saj në tregun më të madh të vetëm në botë. Më 23 qershor 2016, referendumi për Brexit shënoi fillimin e divorcit nga Bashkimi Evropian, ku 51.9% e britanikëve zgjodhën të largoheshin dhe 48.1% të qëndronin. Një dekadë më vonë, ky vendim vazhdon të gjenerojë paqëndrueshmëri politike dhe trazirat ekonomike mbeten ende të pranishme.

Megjithëse disa nga parashikimet më ekstreme, si recesioni i menjëhershëm, nuk u realizuan, ekonomistët ndajnë mendimin se largimi ka dëmtuar potencialin e rritjes së vendit, me vlerësime që variojnë nga 2% deri në 8% të prodhimit të humbur. Izolimi i saktë i këtij efekti mbetet i vështirë për shkak të tronditjeve pasuese, si pandemia dhe kriza energjetike nga lufta në Ukrainë.

Ndikimi në investime, tregti dhe imigracion

Sipas ekspertëve, Brexit ka shërbyer si një pengesë e vazhdueshme për investimet e biznesit, produktivitetin dhe standardet e jetesës. Michael Saunders, këshilltar i lartë në Oxford Economics dhe ish-zyrtar i Bankës së Anglisë, u shpreh për këtë ngadalësim:

“Brexit është një pengesë e vazhdueshme për ekonominë. Ai vazhdon të ulë nivelin e produktit të brendshëm bruto krahasuar me atë që do të ishte ndryshe, duke zvogëluar të ardhurat qeveritare dhe duke nxitur rritje të taksave dhe shkurtime të shpenzimeve.”

Edhe Julian Jessop, një ekonomist i pavarur mbështetës i Brexit-it, pranon se “ndikimi fillestar” ka qenë “qartësisht negativ”, ndonëse argumenton se kostot kanë qenë më të vogla nga sa mendohej.

Përfitimet e premtuara nga marrëdhëniet e reja tregtare me vende si Australia, Zelanda e Re, India dhe Japonia mbeten të parëndësishme përballë tregtisë Britani-BE, e cila arriti në 856 miliardë paund vitin e kaluar. Sa i përket imigracionit, premtimi për rënien e tij ka dështuar; migrimi neto ka qenë mesatarisht 550,000 në vit që nga viti 2021, duke shënuar një rekord historik prej gati 950,000 në vitin 2023. Si rrjedhojë, sondazhet e YouGov tregojnë se gjashtë në dhjetë britanikë e konsiderojnë tashmë Brexit-in një dështim.

Barriera administrative për bizneset

Pas largimit zyrtar në janar të vitit 2020 dhe nënshkrimit të marrëveshjes tregtare në fund të atij viti, bizneset u përballën me kontrolle doganore, kufitare dhe ngarkesë të lartë dokumentacioni. Për shembull, dega britanike e firmës gjermane të inxhinierisë Bosch tani trajton 10,000 transaksione importi në vit, krahasuar me vetëm 40 përpara Brexit-it.

Ben Fletcher, Drejtor Ekzekutiv i Logistics UK, shpjegoi pasojat në transportin e mallrave:

“Firmat janë përshtatur, por kjo i bën gjërat më të komplikuara. Kjo ka rritur kostot dhe e ka bërë më të vështirë shitjen në atë që është ende tregu ynë më i madh.”

Sondazhet vjetore nga Dhomat Britanike të Tregtisë konfirmojnë se shumica e kompanive mendojnë se marrëveshja aktuale nuk ndihmon në rritjen e shitjeve, duke reflektuar një rënie të eksporteve të mallrave në krahasim me ekonomitë e tjera të mëdha.

Qëndrueshmëria e shërbimeve financiare në Londër

Ndryshe nga tregtia e mallrave, eksportet e shërbimeve të Mbretërisë së Bashkuar kanë vijuar rritjen. Britania mbetet eksportuesi më i madh neto në botë i shërbimeve financiare dhe destinacioni kryesor i Evropës për investime të huaja direkte në këtë sektor. Ndërmjet viteve 2015 dhe 2025, vendi tërhoqi më shumë projekte investimesh financiare se Franca dhe Gjermania së bashku.

Andrew Pilgrim, partner në firmën EY, konfirmoi qëndrueshmërinë e kryeqytetit britanik:

“Nuk mendoj se kemi parë ndonjë rënie të përgjithshme në Mbretërinë e Bashkuar si qendër shërbimesh financiare. Në përgjithësi, mbetet Londra dhe Mbretëria e Bashkuar si qendra financiare globale në këtë rajon të botës.”

Pavarësisht vështirësive të evidentuara, rikthimi i debatit për ribashkim me Bashkimin Evropian mbetet jashtë agjendës së udhëheqësve politikë dhe biznesit, për shkak të natyrës përçarëse të çështjes dhe nevojës së kompanive për stabilitet pas përshtatjes me rregullat e reja. Që prej ardhjes në pushtet të Partisë Laburiste në vitin 2024, Kryeministri Keir Starmer ka premtuar një “rivendosje” të marrëdhënieve, duke krijuar lidhje më të ngushta në siguri dhe mbrojtje, por pa synuar rikthimin në tregun e përbashkët.

/rtsh.al/