Një projektligj i ri i hedhur për konsultim publik synon të krijojë një kuadër të posaçëm mbështetës për punonjësit e institucioneve publike të artit dhe kulturës, pas ndërprerjes së karrierës së tyre artistike skenike. Drafti, i cili pritet të hyjë në fuqi më 1 janar 2027, vendos kritere të qarta për përfitimin e një trajtimi financiar kalimtar deri në momentin e daljes në pension pleqërie, invaliditeti apo familjar.

Sipas relacionit shpjegues, kjo nismë ligjore ka për qëllim “krijimin e një skeme të posaçme dhe të unifikuar të trajtimit financiar për kategoritë e artistëve performues”, duke marrë në konsideratë natyrën e veçantë të profesioneve që lidhen me interpretimin fizik ose vokal, të cilat shpesh e bëjnë të pamundur ushtrimin e profesionit në skenë deri në moshën zyrtare të pensionit.

Projektligji përcakton kritere specifike sipas kategorive. Për akrobatët, balerinët dhe valltarët kërkohet mosha 47 vjeç, e shoqëruar me 15 vjet performancë skenike dhe 15 vjet sigurime shoqërore. Për këngëtarët lirikë-solistë pragu është mosha 57 vjeç me 20 vjet përvojë skenike e sigurime, ndërsa për këngëtarët koristë kërkohet e njëjta moshë, por me 25 vjet vjetërsi në sigurime. Plotësimi i këtyre kushteve shërben si shkak ligjor për përfundimin e marrëdhënies së punës, duke siguruar “një mekanizëm të posaçëm që mbulon periudhën ndërmjet përfundimit të marrëdhënies së punës dhe lindjes së të drejtës për pension”.

Për sa i përket masës së përfitimit, skema parashikon që për 5 vitet e para, trajtimi financiar të jetë sa 70% e pagës bruto të muajit të fundit të punës. Pas kësaj periudhe dhe deri në moshën e pensionit, pagesa do të jetë sa 50% e pagës neto të referencës për profesionin përkatës. Një element thelbësor është se gjatë gjithë kësaj kohe, kontributet e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore do të përballohen nga Buxheti i Shtetit, duke i njohur këto vite si vjetërsi pune.

Ligji lë gjithashtu hapësirë që artistët përfitues të ruajnë lidhjen me jetën kulturore, duke u angazhuar nga institucionet për të përcjellë përvojën e tyre te brezat e rinj deri në 250 orë në vit.

Megjithatë, drafti saktëson qartë se ky angazhim “nuk përbën marrëdhënie pune dhe nuk mund të përdoret për të imponuar ushtrimin e rregullt të profesionit artistik performues”. Fatura financiare për zbatimin e këtij ligji përllogaritet në rreth 36 milionë lekë për vitin e parë.

Pikat kryesore të projektligjit

• Projektligji përcakton rregullat për t’u dhënë mbështetje financiare artistëve performues të institucioneve publike nga momenti që lënë skenën deri kur fitojnë të drejtën e pensionit.
• Skema përfshin profesionet e interpretimit fizik (akrobat, balerin, valltar) dhe ato të interpretimit vokal (këngëtar-solist lirik, këngëtar-korist).

Kushtet e përfitimit sipas profesionit

Akrobatët, balerinët dhe valltarët duhet të kenë mbushur 47 vjeç, të kenë të paktën 15 vjet performancë skenike dhe 15 vjet sigurime shoqërore.

Këngëtarët lirikë-solistë duhet të kenë mbushur 57 vjeç, me të paktën 20 vjet performancë skenike dhe 20 vjet sigurime shoqërore.

Këngëtarët koristë duhet të kenë mbushur 57 vjeç, me të paktën 20 vjet performancë skenike dhe 25 vjet sigurime shoqërore.

Masa e trajtimit financiar

Për 5 vitet e para nga fillimi i skemës, përfituesi paguhet me 70% të pagës bruto të muajit të fundit të punës.

Pas kësaj periudhe 5-vjeçare, trajtimi zbret në 50% të pagës neto të referencës për atë kategori profesionale.

Mbulimi i sigurimeve shoqërore dhe financimi

Koha gjatë së cilës përfitohet ky trajtim njihet zyrtarisht si periudhë sigurimi për efekt pensioni.

Kontributet e sigurimeve shoqërore, ato shëndetësore dhe vetë pagesa e trajtimit financiar përballohen plotësisht nga Buxheti i Shtetit.

Angazhimi i mëtejshëm profesional

Institucionet mund t’u kërkojnë përfituesve që të japin kontributin e tyre deri në 250 orë në vit kalendarik, pa pagesë shtesë, në veprimtari trajnuese, promovuese apo mentorim.

Ky lloj angazhimi nuk përbën një marrëdhënie të re pune dhe nuk mund të imponojë ushtrimin e rregullt të profesionit në skenë.

Ndërprerja e përfitimit

Skema mbyllet automatikisht kur subjekti fiton të drejtën e pensionit të pleqërisë, invaliditetit ose atij familjar.

Trajtimi ndërpritet edhe nëse zbulohet se është përfituar përmes dokumenteve të pavërteta (rast në të cilin kërkohet kthimi i parave) ose nëse përfituesi paraqet një kërkesë me shkrim për ndërprerje.

Ligji dhe efektet e tij do të nisin zbatimin nga data 1 janar 2027.

/rtsh.al/