Ishte mjedisi i “Thesarit Kombëtar”, filmi në të cilin personazhi i Nicolas Cage, përpiqet të vjedhë Deklaratën e Pavarësisë.  Ka qenë prej kohësh një ndër destinacionet turistike më të vizituara në kryeqytetin e vendit. Por ajo që Administrata Kombëtare e Arkivave dhe Regjistrimeve nuk ka bërë kurrë deri më tani, është një hetim penal ndaj një ish-presidenti. 

Pikërisht këtu e gjen veten agjencia, pasi dërgoi një referim në FBI ku thuhej se 15 kuti që gjenden në shtëpinë e ish-presidentit Donald Trump në Florida, përmbajnë dhjetëra dokumente me shenja të klasifikuara. “Unë nuk mendoj se Donald Trump ka politizuar Arkivat Kombëtare,” tha Tim Naftali, drejtori i parë i Bibliotekës dhe Muzeut Presidencial, Richard Nixon.

“Unë mendoj se ajo që bëri Donald Trump ishte kalimi i vijave të kuqe, të cilave nëpunësit civilë duhej t’i përgjigjeshin.” Ata punonjës të qeverisë veprojnë jashtë syrit të publikut, pas fasadës së mermertë të ndërtesës së Arkivave në qendër të Uashingtonit.

Është atje, përtej planeve të Hollivudit, ku banon një komponent thelbësor i burokracisë federale, me dhjetëra punonjës që veprojnë si kujdestarë të historisë amerikane, duke ruajtur rekorde që variojnë nga e përditshmja deri tek ajo monumentale. Por ja ti hedhim një vështrim nga afër Arkivit Kombëtar, historisë së tij, se si përfundoi në mes të një vorbulle politike. 

NJË KOLEKSION MASIV 

Misioni i Arkivit Kombëtar, i cili u themelua nga Kongresi në 1934, tingëllon i drejtpërdrejtë: të jetë mbajtësi i të dhënave të vendit. Është një detyrë që është bërë me e frikshme dhe më e ndërlikuar me kalimin e kohës. Ndërsa Arkiva mbron dokumente të çmuara kombëtare si Deklarata e Pavarësisë, Kushtetuta dhe Ligji i të Drejtave, kjo është vetëm fytyra publike e koleksionit të tyre të gjerë, i cili përfshin 13 miliardë faqe teksti dhe 10 milionë harta, grafikë dhe vizatime, si dhe dhjetëra miliona fotografi, filma dhe regjistrime të tjera. Përveç punës së tij në Uashington, Arkivi mbikëqyr 13 biblioteka presidenciale dhe 14 arkiva rajonale në të gjithë vendin. 

ARKIVIST PËR NJË KOMB 

Arkivisti i Shteteve të Bashkuara është përgjegjës për drejtimin e agjencisë. Udhëheqësi i fundit i konfirmuar nga Senati ishte David Ferriero, i cili dha dorëheqjen në prill, pasi shërbeu për 12 vjet nën tre presidentë. Ferriero kujtoi në një intervistë në prill me The Ëashington Post se si shikonte nga dritaret e ndërtesës së Arkivit më 6 janar 2021, kur turma e mbështetësve të Trump marshoi përpara në rrugën për të shkelur në Kapitol.

Ai e quajti atë ditën më të keqe të jetës së tij. Më shumë se një vit më vonë, ai vendosi të tërhiqej, pjesërisht, për shkak të frikës për trajektoren politike të vendit. “Është e rëndësishme për mua që kjo administratë të më zëvendësojë”, tha ai për Post. “Jam i shqetësuar për atë që do të ndodhë në vitin 2024. Nuk dua që kjo t’u lihet … të panjohurave të zgjedhjeve presidenciale.” 

Zëvendësja e tij, Debra Steidel Ëall, po shërben si arkiviste në detyrë, ndërsa kandidatja e Presidentit Joe Biden, Colleen Joy Shogan, pret një proces konfirmimi në Senat këtë vjeshtë.  Arkivisti shërben në këtë rol derisa të vendosë që të dalë në pension.

‘JO GJËRA TË TILLA SI KUJTIM’ 

Arkivi shërben si vendi i fundit i pushimit për punën e çdo Shtëpie të Bardhë. Pas skandalit të Watergate dhe dorëheqjes së Nixon, Kongresi miratoi një ligj në 1978 për të siguruar që të gjitha të dhënat presidenciale – të shkruara, materiale elektronike të krijuara nga presidenti, zëvendëspresidenti ose çdo anëtar tjetër i degës ekzekutive në cilësi zyrtare – të ruhen dhe t’u dorëzohen arkivave në fund të administrimit.

Ligji thotë se të dhënat e një presidenti nuk janë të tijat ose të saj, por janë pronë e qeverisë federale, dhe duhet të trajtohen si të tilla. Kur fillon një administratë e re, stafi i Shtëpisë së Bardhë merr një broshurë mbi ligjin dhe udhëzime hap pas hapi se si të ruhen të dhënat.  Kërkesat e ruajtjes mbulojnë një gamë të gjerë artikujsh, duke përfshirë dhurata dhe letra nga udhëheqës të huaj.

“Nuk ka gjëra të tilla si kujtime,” tha Lee White, drejtori ekzekutiv i Koalicionit Kombëtar për Historinë. Për më tepër, ligji kërkon që edhe gjatë kohës që është në detyrë, presidenti ose çdo anëtar i asaj administrate, duhet së pari të kërkojë këshillën e arkivistit përpara se të shkatërrojë çdo dosje, një praktikë që Trump dhe ndihmësit e tij thuhet se e injoruan gjatë katër viteve të tij në detyrë.

“Gjithçka që ai shkruan është në thelb një rekord presidencial. Nuk është pronë e tij”, tha White.  “Në mesditën e ditës së inaugurimit, kujdestaria kalon te arkivisti. Është ligj”, shtoi ai.

NJË VENDIM I PAPRECEDENTË 

Rregullat e Aktit të Regjistrimeve Presidenciale janë thelbësore për hetimin e FBI-së ndaj Trump. Pasi Trump u largua nga detyra, Arkivat zbuluan se të dhënat nga Shtëpia e tij e Bardhë mungonin. Ajo që pasoi ishte një betejë midis këshilltarit ligjor të Arkivave dhe avokatëve të Trump, që rezultoi me kthimin vullnetar të 15 kutive të të dhënave presidenciale.

Me hapjen e kutive, agjencia zbuloi se 14 prej tyre përmbanin dokumente dhe informacione të klasifikuara. Duke njohur një krim të mundshëm, agjencia mori vendimin e paprecedentë për t’ia referuar çështjen Departamentit të Drejtësisë.  Kjo lëvizje arriti kulmin me kërkimin e resortit Mar-a-Lago të Trump në gusht.

Agjentët e FBI-së gjetën më shumë se 100 të dhëna të klasifikuara, duke përfshirë disa që ishin fshehur në zyrën e ish-presidentit mes sendeve personale. Që nga kërkimi i 8 gushtit, Arkivi dhe punonjësit e tij janë bombarduar me kërcënime dhe akuza. Ushtruesi i detyrës së arkivistit në një email drejtuar stafit të agjencisë vuri në dukje se puna e tyre është jopartiake dhe u kërkoi atyre të qëndrojnë të palëkundur në misionin e tyre.

“Arkivat Kombëtare kanë qenë në qendër të një shqyrtimi intensiv për muaj të tërë, veçanërisht këtë javë, me shumë njerëz që ia atribuojnë motivimin politik veprimeve tona,” shkroi Ëall në një letër të 24 gushtit.  “NARA ka marrë mesazhe nga publiku që na akuzojnë për korrupsion dhe komplot kundër ish-Presidentit, ose përgëzojnë NARA-n për ‘përmbysjen e tij’.”

“Asnjëra nuk është e saktë apo e mirëpritur,” shtoi ajo. Ëall ka punuar për më shumë se tre dekada në Arkiv, duke filluar si praktikant arkivist dhe duke u avancuar në vendin e dytë në radhë. Ajo tha në letrën e saj se pavarësisht stuhisë politike që rrethon agjencinë, stafi duhet të vazhdojë punën e tyre “pa favor apo frikë, në shërbim të demokracisë sonë”.

NJË BETEJ KONFIRMIMI I ARKIVISTIT? 

Pesë ditë përpara kërkimit të Mar-a-Lago, Biden njoftoi se do të emëronte Shogan, një ekzekutiv në Shoqatën Historike të Shtëpisë së Bardhë, i cili më parë kaloi një dekadë duke punuar në Bibliotekën e Kongresit, si arkivist i ardhshëm. Të nominuarit për postin zakonisht konfirmohen pa polemika apo bujë. Por kjo nuk ka gjasa këtë herë. 

Shogan përballet me një proces konfirmimi të ngarkuar pasi republikanët kërkojnë përgjigje në lidhje me hetimin e Departamentit të Drejtësisë dhe rolin e Arkivave në lehtësimin e tij. Një seancë konfirmimi këtë vjeshtë nuk është caktuar ende, por mund të përfundojë jashtëzakonisht e diskutueshme.

Republikanët në Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senatit kanë kërkuar më shumë informacion rreth mënyrës sesi Arkivat morën vendimin për t’ia referuar çështjen e Trump hetuesve federalë. Rep. James Comer i Kentakit, republikani më i lartë në Komitetin e Mbikëqyrjes dhe Reformës së Dhomës, dërgoi një letër të enjten duke kërkuar që mbikëqyrësi i Arkivave të sigurojë dokumente dhe komunikime në lidhje me rastin.

“Transparenca është veçanërisht e rëndësishme në epokën pas pandemisë, kur amerikanëve u mungon besimi në institucionet tona”, shkroi Comer. Deri më tani, Arkivi Kombëtar ka mohuar kërkesat si nga demokratët ashtu edhe nga republikanët në komitetet që mbikëqyrin agjencinë. Apnews

/rtsh.al/