“Shqipëria u godit nga sulme kibernetike në fillim të këtij viti, aq dobësuese, sa qeveria mendoi të kërkonte një deklaratë të NATO-s, që mund të kishte tërhequr të gjitha vendet anëtare në konfrontim me Iranin”,- tha kryeministri Edi Rama.

Do të ishte hera e parë që një shtet anëtar i NATO-s të përdori një sulm kibernetik, për të thirrur Nenin Pesë – i cili e trajton një sulm kundër një anëtari si një “sulm kundër të gjithëve”, që kërkon mbrojtje kolektive.

“Në fund, Shqipëria vendosi të mos e ndërmerrte këtë veprim, që mund të rrezikonte përshkallëzimin dhe të përfshinte në konflikt aleatët e fuqishëm,”- tha Rama në një intervistë nga zyra e tij në kryeqytetin shqiptar. 

Rama nuk tha se sa seriozisht u konsiderua opsioni për të ndezur Nenin Pesë apo për sa kohë.

“Kam shumë respekt për miqtë dhe aleatët tanë për t’u thënë atyre se çfarë duhet të bëjnë”,- tha Rama. “Ne jemi gjithmonë shumë të kujdesshëm, si dhe të jemi shumë të përulur në vlerësimet tona.”

Diskutimi brenda qeverisë shqiptare mbi nxitjen e Nenit 5 nënvizon debatin e vazhdueshëm nëse një sulm kibernetik do të jetë ndonjëherë mjaft serioz sa për të shkaktuar me të vërtetë një përgjigje të plotë të mbrojtjes kolektive të NATO-s – e cila mund të përfshijë hakmarrje kibernetike kundër vendit sulmues nga të gjithë anëtarët e NATO-s ose sanksione gjymtuese. 

Dispozita është vënë në veprim vetëm një herë, vetëm disa ditë pas sulmeve të 11 shtatorit në Shtetet e Bashkuara, dhe pasojat nuk janë përcaktuar plotësisht për një sulm kibernetik. 

Vendet anëtare të NATO-s duhet t’i vijnë në ndihmë kombit që thërret Nenin 5, por secili vend anëtar mund të përcaktojë shkallën e përgjigjes.

Për Ramën, sulmi i korrikut – i cili e detyroi vendin të mbyllte faqet e internetit të gjithë qeverisë që përdoreshin për gjithçka, nga pagesa e shërbimeve komunale deri te marrja e patentë shoferit, shkoi mjaft larg.

“Është njësoj si të bombardosh një vend,” tha Rama për sulmin kibernetik, i cili i atribuohej gjerësisht hakerëve iranianë. 

Nëntëdhjetë e pesë për qind e shërbimeve qeveritare të Shqipërisë ofrohen në internet, që do të thotë se operacionet e përditshme ndërpriten në zyrat qeveritare në të gjithë vendin, tha ai. 

Hakerat u përpoqën të fshinin të dhënat e ndjeshme të qeverisë, tha ai, por nuk ishin të suksesshëm.

Shqipëria ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin, si kundërpërgjigje, e cila besohet se  është hera e parë që një komb e ndërmerr këtë hap për shkak të një sulmi kibernetik. Por Rama vendosi të mos e çonte incidentin në NATO.

“Ishte e tepërt për ne të mendojmë dhe të arrijmë në vendimin se duhet t’i kërkojmë NATO-s të nxisë Nenin Pesë,” tha Rama.

Si hakmarrje e mundshme për ndërprerjen e marrëdhënieve, hakerat iranianë sulmuan sërish Shqipërinë në fillim të shtatorit, duke çaktivizuar disa sisteme të përdorura në përpunimin kufitar dhe doganor. Rama paralajmëroi se kombi i tij pret më shumë sulme nga Irani dhe po punon për të forcuar mbrojtjen kibernetike.

Linja rreth asaj se kur një sulm kibernetik mund të shkaktojë Nenin Pesë është e paqartë. Qendra e Ekselencës së Mbrojtjes Kibernetike Kooperative të NATO-s e përshkroi aplikimin e saj në një sulm kibernetik si “një pozicion i paqartë, por i qëndrueshëm i NATO-s “, ndërsa Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Jens Stoltenberg tha në vitin 2018 se niveli i sulmit kibernetik për të shkaktuar mbrojtjen kolektive “duhet të mbetet qëllimisht i paqartë. .”

Më pyesin shpesh, “në çfarë rrethanash NATO do të nxiste Nenin Pesë në rast të një sulmi kibernetik?” Përgjigja ime është: do të shohim”, tha Stoltenberg në atë kohë.

Jim Leëis, drejtor i Programit të Teknologjive Strategjike në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, tha se NATO ka të ngjarë të punojë ende përmes “menysë së opsioneve”, që do të përdorte për t’iu përgjigjur një sulmi kibernetik. 

“Do të jetë e çrregullt për një kohë derisa të zgjidhim se çfarë mund të bëni pa dhunë që mund të ketë efekt.”

Sulmet kibernetike iraniane mund të kenë shkaktuar përçarje të gjerë, por nuk çuan në ndonjë vdekje ose shkatërrim të përhershëm të sistemeve. 

Këto fakte, të shoqëruara me madhësinë më të vogël të Shqipërisë për sa i përket gjeografisë dhe popullsisë, e bënë edhe më të largët nxitjen e Nenit 5.

“Nëse sulmi do të kishte qenë më i dëmshëm, ata mund të kishin marrë një mbështetje,” tha Leëis. “Askush nuk u lëndua, kështu që është e vështirë të thuhet se kërkohet Neni 5.”

Pushtimi rus i Ukrainës i ka intensifikuar këto diskutime, duke pasur parasysh paralajmërimet e fundit se Rusia po përgatitet të intensifikojë sulmet kibernetike kundër Ukrainës, me afrimin e muajve të dimrit dhe se një sulm kibernetik kundër Ukrainës mund të përhapet në vendet fqinje që i përkasin NATO-s.

Shumë anëtarë të NATO-s, duke përfshirë Shqipërinë, kanë ofruar mbështetje për sigurinë kibernetike për Ukrainën.

“Ne kemi bërë pjesën tonë”, tha Rama për ndihmën e Shqipërisë, “por ajo që ka ndodhur me Iranin imponon një shpejtësi tjetër”.

NATO dhe vendet anëtare të saj morën veprime për të mbështetur Shqipërinë pas goditjes së korrikut. NATO lëshoi ​​një deklaratë duke dënuar sulmin dhe duke u zotuar të ofrojë mbështetje për të forcuar mbrojtjen kibernetike të Shqipërisë. 

Departamenti Amerikan i Thesarit sanksionoi agjencinë e inteligjencës iraniane dhe udhëheqësin e saj, dhe Departamenti i Drejtësisë paditi hakerët e dyshuar iranianë për sulme të përhapura kundër infrastrukturës kritike globale.

FBI dhe Agjencia e Sigurisë Kibernetike dhe Sigurisë së Infrastrukturës lëshuan një këshillë të përbashkët në shtator, duke detajuar se si hakerat iranianë fituan akses në rrjetet e viktimizuara shqiptare 14 muaj përpara se të kryhej sulmi, duke vjedhur periodikisht emailet e lidhura me qeverinë e Shqipërisë. 

Qeveria britanike vuri në dukje në një alarm të veçantë se emailet e Ramës ishin ndër ato të aksesuara.

Rama vuri në dukje ndihmën e SHBA pas sulmit, e cila përfshinte dhënien e ekspertizës personalisht për të hetuar incidentin, si një “mbështetje të madhe”, si dhe vuri në dukje se Shqipëria aktualisht është në pritje të ndihmës financiare të SHBA për përpjekjet e mbrojtjes kibernetike.

“Çdo dollar që do të vijë do të vlerësohet shumë”, tha Rama. “Unë mendoj se ata duhet dhe do të tregojnë se na mbështesin në këtë situatë.” Politico

/rtsh.al/