Një reagim i ashpër politik po përgatitet në Amerikën Latine, ku rritja e krimeve si zhvatja dhe vrasjet e nxitura nga droga po krijojnë kushtet që populistët konservatorë të fitojnë terren, duke sfiduar lëvizjen majtas të fillimit të kësaj dekade. Përballë kërkesës së opinionit publik për rezultate të shpejta, strategjitë e rrepta të sigurisë po fitojnë përparësi ndaj reformave afatgjatë.

“Është më e lehtë të shesësh burgosjen e njerëzve sesa të merresh me arsyet pse kryesisht të rinjtë bashkohen me bandat në vende si El Salvadori,” deklaroi Enrique Roig, nënkryetar i organizatës Human Rights First. Ai shtoi se: “Kemi një krah të djathtë në zhvillim që është shumë në bashkëpunim në të gjithë rajonin dhe me SHBA-në përmes lëvizjes MAGA, e cila gjithashtu e ka përdorur krimin si një thirrje për mobilizim politik”.

Kriza e sigurisë dhe dështimi i qasjeve afatgjatë

Megjithëse normat mesatare të vrasjeve në Amerikën Latine dhe Karaibe pësuan një rënie prej më shumë se 5% krahasuar me vitin 2024, rajoni regjistron përjashtime kritike. Sipas të dhënave, vitin e kaluar u shënuan 2,400 vrasje në Peru dhe 14,780 në Kolumbi – shifrat më të larta për secilin vend që nga viti 2020 – ndërsa në Ekuador vrasjet u rritën me 31%, duke arritur në 9,216. Ndryshimi i trendit politik lidhet drejtpërdrejt me shpejtësinë e reagimit ndaj këtyre fenomeneve.

Adam Isacson, drejtor për mbikëqyrjen e mbrojtjes në Zyrën e Uashingtonit për Amerikën Latine, shpjegoi se vetëm e djathta ka ofruar zgjidhje afatshkurtra që i bëjnë votuesit të ndihen më të sigurt brenda gjashtë muajsh, edhe nëse u duhet të “sakrifikojnë demokracinë dhe të drejtat e njeriut”. Lidhur me propozimet e krahut të majtë, si programet komunitare dhe reformat në burgje, ai vuri në dukje:

“Është absolutisht ajo që duhet të bësh, por njerëzve u mbaron durimi.”

Ndryshimet në skenën elektorale të rajonit

Kjo ngopje e opinionit publik ka sjellë ndryshime të ndjeshme në proceset zgjedhore në disa shtete:

Kili

José Antonio Kast fitoi mbështetje të gjerë me premtime për ndërtimin e një muri kufitar dhe dëbimin e qindra mijëra emigrantëve, duke kapitalizuar frikën ndaj rritjes së krimit dhe infiltrimit të bandave si Tren de Aragua.

Kolumbi

Biznesmeni pro-Trump, Abelardo de la Espriella, ka kryesuar sondazhet përpara zgjedhjeve të balotazhit, duke marrë shembull nga modeli i El Salvadorit.

Peru

Keiko Fujimori avancoi në balotazhin presidencial me një platformë për vendosjen e ushtrisë në burgje dhe kufij, në një ambient ku krimi i zhvatjes është pesëfishuar në pesë vitet e fundit.

Kosta Rika dhe Honduras

Laura Fernández dhe Nasry Asfura siguruan fitore elektorale bazuar mbi platforma të ashpra të rendit dhe ligjit.

Sipas Eduardo Moncada, drejtor i Institutit të Studimeve të Amerikës Latine në Universitetin e Kolumbias, oreksi për këtë linjë të ashpër ushqehet nga rënia e besimit tek institucionet.

“Mendimi shpesh është, ‘demokracia nuk ka qenë në gjendje të më mbajë mua dhe familjen time të sigurt, kështu që ndoshta demokracia është pjesë e problemit’”, u shpreh Moncada.

Sfidat financiare dhe zbatimi i premtimeve

Pavarësisht retorikës politike, liderët e rinj konservatorë po hasin vështirësi në jetësimin e premtimeve të tyre për shkak të kufizimeve buxhetore dhe kornizave kushtetuese, ndryshe nga El Salvadori ku qeveria gëzon supershumicë legjislative.

Në Ekuador, Presidenti Daniel Noboa u detyrua të braktiste projektin e burgjeve lundruese dhe hapi mega-burgun e parë vetëm në nëntor. Analistja e Stimson Center, Beatriz García Nice, saktësoi se “ndërtimi i mega-burgjeve nuk ka qenë aq i lehtë apo aq i drejtpërdrejtë sepse vendi është në një gjendje shumë të keqe financiare”.

Ngjashëm, në Kili, José Antonio Kast është përballur me kritika pasi ka realizuar vetëm dy fluturime deportimi dhe e cilësoi premtimin e tij fillestar për dëbim masiv si “një metaforë”. Gjatë një fjalimi publik, ai u bëri thirrje mbështetësve për ulje të pritshmërive, duke deklaruar:

“Qeverisja, siç e dinë shumë prej jush, do të thotë të marrësh përgjegjësi për realitetin, veçanërisht kur është e vështirë. Po ec hap pas hapi sepse kjo nuk është diçka që ndodh brenda natës”.