Publikimi i dëshmive arkivore dhe dokumenteve të reja nga BBC ka rikthyer në vëmendje një nga krimet më enigmatike dhe të sofistikuara të Luftës së Ftohtë: vrasjen e shkrimtarit dhe disidentit bullgar Georgi Markov në tokën britanike më 7 shtator 1978. Markov u godit me një çadër të përshtatur posaçërisht në Urën Waterloo në Londër, duke marrë një dozë vdekjeprurëse të toksinës ricinë, e cila i mori jetën katër ditë më vonë.

Hetimet e Scotland Yard dhe dëshmitë e marra nga ish-pjesëtarë të shërbimeve sekrete tregojnë se vendimi për eliminimin e gazetarit u mor në nivelet më të larta të udhëheqjes komuniste në Sofje, me mbështetjen e drejtpërdrejtë logjistike dhe teknologjike të KGB-së sovjetike.

Mekanizmi i “çadrës me helm” dhe prova e Parisit

Sipas gjetjeve mjeko-ligjore të kryera në laboratorët e Scotland Yard dhe qendrën e kërkimeve mikrobiologjike në Porton Down, Markov u godit me një mikrofishek metalik nga një aliazh i rrallë platini dhe iridiumi, jo më i madh se një kokë gjilpëre. Objekti përmbante mikro-vrima me lëndë helmuese ricinë, një toksinë e cila nuk ishte përdorur kurrë më parë për vrasje në territorin e Mbretërisë së Bashkuar.

Mekanizmi doli të ishte identik me atë të përdorur 10 ditë më parë në Paris ndaj një tjetër disidenti bullgar, Vladimir Kostov. Kostov mbijetoi vetëm sepse sasia e helmit të futur në trupin e tij nuk ishte e mjaftueshme për të shkaktuar fatalitet, duke u lejuar mjekëve francezë dhe ekspertëve britanikë të nxirrnin kokrrën metalike dhe të zbulonin matricën e përdorur.

“Nën mikroskop, ishte e qartë se objekti ishte një fishek jashtëzakonisht i sofistikuar, jo më i madh se një kokë gjilpëre. Të dy fishekët peshonin saktësisht njësoj dhe ishin bërë nga një aliazh i rrallë iridiumi e platini që trupi i njeriut nuk e hedh poshtë.”, tha Michael Cockerell, gazetar i BBC-së.

Paralajmërimet sekrete dhe denoncimi i Zhivkovit

Markov, i cili ishte larguar nga Bullgaria komuniste në vitin 1969, u shndërrua në një figurë me ndikim të madh përmes transmetimeve të tij javore në Shërbimin Botëror të BBC-së dhe Radion Evropa e Lirë. Emisioni i tij “Jeta pas perdeve” dhe seria e bisedave mbi takimet personale me diktatorin bullgar Todor Zhivkov zbardhnin korrupsionin, nepotizmin dhe keqpërdorimin e pushtetit nga elita drejtuese në Sofje.

Përpara se sulmi fatal të kryhej pikërisht në ditëlindjen e diktatorit Zhivkov, familja e Markovit kishte marrë paralajmërime konfidenciale mbi operacionin e eliminimit.

“Një burrë më telefonoi duke më thënë se ishte marrë vendimi për të vrarë Georgin, për ta eliminuar atë pa lënë gjurmë. Më tha se Georgi do të helmohej me siguri në rastin e parë.”, tha Nikola Markov, vëllai i disidentit për BBC-në.

Roli i KGB-së dhe hetimi pa autor

Dëshmitë e dezertorëve të shërbimeve të inteligjencës konfirmuan përfshirjen e drejtpërdrejtë të Moskës në këtë operacion. Ish-koloneli i policisë sekrete bullgare (Darzhavna Sigurnost), Stefan Sverdlov, dhe ish-efektivi i KGB-së, Nikolai Khokhlov, vlerësuan se shërbimi sekret bullgar operonte nën mbikëqyrjen e plotë të këshilltarëve sovjetikë.

Pas rënies së Bashkimit Sovjetik u konfirmua se KGB-ja kishte zhvilluar posaçërisht çadrën me mekanizëm injektues, ndërsa ekzekutimi fizik i sulmit i garantohej nga një operator me emrin e koduar “Piccadilly”.

Edhe pse Bullgaria e mbylli zyrtarisht çështjen në vitin 2013 për shkak të parashkrimit dhe mungesës së të dyshuarve, Policia Metropolitane e Londrës vazhdon ta mbajë hetimin për vrasjen e Georgi Markovit të hapur.

/rtsh.al/