Retorika perëndimore dhe ukrainase që pretendon se Rusisë do t’i kërkohet të paguajë dëmshpërblime për dëmin e shkaktuar nga pushtimi i saj në Ukrainë, nuk mbështetet nga një udhërrëfyes koherent i bazuar në ligjin ndërkombëtar për të arritur drejtësi për viktimat e Ukrainës, ka paralajmëruar një raport i ri i përgatitur nga grupi “Armëpushimi” i ekspertëve britanikë , njofton The Guardian.

Raporti, një nga studimet e para të detajuara se si mund të funksionojnë reparacionet për Ukrainën, thotë se është bërë pak përparim në praktikë në ngritjen e një mekanizmi global për t’i kërkuar Rusisë të paguajë kompensim dhe paralajmëron se është e domosdoshme që vonesa të përfundojë.

Ai thotë se është e jashtëzakonshme se sa shumë po vonojnë planet në krahasim me numrin e hetimeve të krimeve të luftës që po nisin, edhe pse historia sugjeron se numri i ushtarëve ose politikanëve rusë që mund të ndiqen penalisht është i ulët.

Raporti i armëpushimit thotë se pagesa e reparacioneve shtetërore është e përcaktuar mirë në të drejtën ndërkombëtare, por pyetjet themelore mbeten për t’u përgjigjur.

Pyetjet që kërkojnë përgjigje përfshijnë: «Çfarë forme duhet të kenë këto dëmshpërblime? Kujt do t’i bëhen ato dhe me çfarë autoriteti? Çfarë lloj mekanizmi mund t’i besohet për të marrë detyrën e dhënies dhe administrimit të dëmshpërblimeve në një shkallë të tillë? Nga do të vijnë paratë?”

Drejtori i armëpushimit, Mark Lattimer, propozon që të krijohet një asamble e përgjithshme e OKB-së ose mekanizëm shumëpalësh për të marrë përgjegjësinë për administrimin e dëmshpërblimeve ndaj pretenduesve civilë, me Mbretërinë e Bashkuar dhe qeveritë e tjera kombëtare që përdorin ligjin kombëtar dhe ndërkombëtar për të vendosur sanksione mbi asetet për të detyruar Rusinë të paguajë.

“Detyrimi ligjor për të paguar dëmshpërblime bie më së shumti mbi Rusinë, por është e qartë se ajo nuk do të paguajë vetë. Shembulli i gjykatës së pretendimeve Iran-SHBA të ngritur pas krizës së pengjeve të ambasadës amerikane tregon, megjithatë, se asetet e sanksionuara mund të përdoren si levë për të siguruar që paguhen dëmshpërblimet – ose në alternativë ato asete mund të përdoren për të paguar reparacionet drejtpërdrejt.”

Raporti i “Armëpushimit” konstaton për arsye të ndryshme se as gjykata ndërkombëtare e drejtësisë, gjykata ndërkombëtare penale dhe gjykata evropiane e të drejtave të njeriut “janë në gjendje të japin dëmshpërblime në çdo kohë së shpejti me shtrirjen dhe shkallën e kërkuar nga konflikti në Ukrainë”. Ai sugjeron se asambleja e përgjithshme e OKB-së ka kompetenca, sipas shembullit në Siri, për të ngritur një organ hetues për të përcaktuar dëmshpërblimet, por edhe atëherë organi i OKB-së nuk do të kishte fuqi zbatuese. “Fuqia e Vetos së Rusisë do të thotë që Këshilli i Sigurimit i OKB-së – dhe bashkë me të edhe sistemi i OKB-së – pengohet në mënyrë efektive nga ndërmarrja e veprimeve detyruese kundër Rusisë”.

Mungesa e konsensusit për reparacionet ka bërë që legjislaturat individuale kombëtare të fillojnë procedura ad hoc. SHBA dhe Kanadaja kanë filluar të ndërmarrin hapa ligjorë me anë të të cilave mund të paguhen reparacionet, duke ripërdorur asetet e ngrira, duke përfshirë jahtet dhe pronat, të mbajtura jashtë shtetit nga oligarkët rusë. BE-ja deri më tani ka përcaktuar plane që fokusohen kryesisht në përgjegjësinë penale, në krahasim me dëmshpërblimin financiar, për krimet e luftës të Rusisë dhe shkelje të tjera të ligjit humanitar. Vetëm Gjermania, për shembull, pretendon se ka ngrirë 4.5 miliardë euro (3.9 miliardë £) të aseteve ruse që nga maji.

Është një hap i madh për të kaluar nga thjesht ngrirja e aseteve të një oligarku në sekuestrimin e tyre dhe më pas dorëzimi i tyre në një organ ndërkombëtar për të paguar dëmshpërblime për popullin ukrainas, veçanërisht nëse ka pak prova që këto pasuri private janë fituar në mënyrë korruptive.

Burimi i dytë i të ardhurave të mundshme janë 300 miliardë dollarë (250 miliardë £) e rezervave të bankës qendrore ruse të mbajtura në territoret e G7.

Ka rezistencë në Evropë dhe qarqet konservatore britanike ndaj kapjes së thjeshtë të rezervave të bankave ruse. Ish-sekretari i jashtëm konservator, Sir Malcolm Rifkind, një mbështetës i fortë i Ukrainës, pranoi se kishte shqetësime për ndikimin në besimin në sistemin financiar global. Ai tha: “Ne jemi një vend që beson në sundimin e ligjit dhe në procesin e duhur. Ju nuk konfiskoni pasuritë e njerëzve të tjerë në një gjykim politik në nxitje të momentit vetëm sepse ju vjen keq për njerëzit. Krijon një precedent shumë shqetësues. Pasojat shkojnë përtej Ukrainës.”

Megjithëse SHBA-ja në të kaluarën ka sekuestruar asete shtetërore në rastet e Afganistanit, Irakut, Iranit apo Venezuelës, SHBA nuk e ka shpallur ende Rusinë shtet sponsor të terrorizmit, të paligjshëm ose kundërshtar në një luftë të shpallur, bazat e mëparshme ligjore për SHBA-në. sekuestrimi i pasurive.

Raporti i armëpushimit propozon se do të ishte më mirë që krahu i Rusisë të shtrembërohej për ta bërë atë të paguante dëmshpërblimet “vullnetarisht”, duke e bërë heqjen e sanksioneve globale të kushtëzuara nga pagesa, në krahasim me një klauzolë të drejtpërdrejtë në një marrëveshje paqeje poshtëruese. Kjo mund të ndjekë modelin e përdorur pas pushtimit irakian të Kuvajtit në 1990 dhe të krijojë një pjesë të caktuar të të ardhurave nga nafta për të paguar kostot e rindërtimit.

Dedikimi i një pjese të të ardhurave ruse nga nafta për kompensim – siç iu kërkua Irakut të bënte për të financuar një komision kompensimi të OKB-së – mund, për shembull, të jetë më e dobishme për Rusinë sesa të detyrohet të shesë naftën e saj me zbritje, sugjeron raporti.

“Ndërsa efekti i kombinuar i sanksioneve prodhon tkurrje të rëndë ekonomike dhe, sipas parashikimeve të Bankës së Rusisë, “vite industrializimi të kundërt”, stimujt për të ardhur në tryezën e bisedimeve mund të intensifikohen.”

Por organi që u përdor për transferimin e parave të Irakut – komisioni i OKB-së për kompensimin – sapo është mbyllur dhe nuk ka gjasa që Rusia të lejojë krijimin e një organi të ri. (Sipas The Guardian).