Lija e majmunit ka qenë një problem i shëndetit publik në pjesë të Afrikës për dekada. Rasti i parë në njeri u zbulua në Kongo në vitin 1970 dhe rastet janë shtuar që atëherë.

Sëmundja shkakton simptoma të ngjashme me gripin dhe skuqje të lëkurës të mbushura me qelb. Sipas raportit, fëmijët, gratë shtatzëna dhe njerëzit me sistem imunitar të dobësuar, si ata me HIV, janë në rrezik më të madh të komplikimeve. Virusi ka shkaktuar shqetësim global sepse duket se po përhapet me shpejtësi dhe pak dihet për të.

Simptomat

Sëmundja shkaktohet nga një virus në të njëjtën familje me linë, por zakonisht është shumë më pak i rrezikshëm. Fillimisht u transmetua nga kafshët te njerëzit, por tani kalon edhe midis njerëzve.

Simptomat fillestare përfshijnë ethe, dhimbje koke, ënjtje, dhimbje shpine dhe dhimbje muskulore. Pasi temperatura të ulet, mund të shfaqet një skuqje. Shpesh fillon në fytyrë përpara se të përhapet në pjesë të tjera të trupit, më së shpeshti në pëllëmbët e duarve dhe shputat e këmbëve.

Skuqja, e cila mund të kruhet ose të jetë e dhimbshme, ndryshon dhe kalon nëpër faza të ndryshme përpara se të formojë përfundimisht një zgjebe, e cila më vonë bie.

Infeksioni mund të zhduket vetë dhe zgjat nga 14 deri në 21 ditë. Por në disa raste ato janë vdekjeprurëse, veçanërisht për grupet vulnerabël, përfshirë fëmijët e vegjël. Rastet e rënda mund të mos shohin lezione që prekin të gjithë trupin, veçanërisht gojën, sytë dhe organet gjenitale.

Në cilat vende po përhapet?

Lija e majmunëve është më e zakonshme në fshatrat e largëta në pyjet tropikale të Afrikës Perëndimore dhe Qendrore, në vende të tilla si Republika Demokratike e Kongos (DRC), ku është parë për shumë vite.

Në këto zona, çdo vit ka mijëra infeksione dhe qindra vdekje nga kjo sëmundje, ku më të prekurit janë fëmijët nën moshën 15 vjeç. Aktualisht, ka shumë shpërthime të ndryshme që ndodhin në të njëjtën kohë – kryesisht në DRC dhe vendet fqinje. Sëmundja është vërejtur kohët e fundit në Burundi, Ruanda, Ugandë dhe Kenia, ku normalisht nuk është endemike.

Si transmetohet?

Përhapet nga personi në person përmes kontaktit të ngushtë me një person të infektuar – duke përfshirë seksin, kontaktin lëkurë me lëkurë dhe të folurit ose frymëmarrjen pranë personit të sëmurë. Virusi mund të hyjë në trup përmes lëkurës së dëmtuar, traktit respirator ose përmes syve, hundës ose gojës. Ai gjithashtu mund të përhapet përmes kontaktit me objekte të kontaminuara me virusin, si shtrati, veshjet dhe peshqirët. Kontakti i ngushtë me kafshët e infektuara, si majmunët, minjtë dhe ketrat, është një rrugë tjetër. Gjatë epidemisë globale në vitin 2022, virusi u përhap kryesisht përmes kontaktit seksual. Rastet aktuale në DR Kongo janë për shkak të kontaktit seksual dhe formave të tjera të kontaktit intim.

Kush janë në rrezik?

Kushdo që është në kontakt të ngushtë me dikë me simptoma mund të kapet nga virusi, duke përfshirë punonjësit e kujdesit shëndetësor dhe anëtarët e familjes. Ekspertët po studiojnë situatën për të kuptuar më shumë se kush është më i rrezikuar.

Fëmijët e vegjël mund të jenë ndër grupet që janë veçanërisht të cenueshëm, sepse sistemi i tyre imunitar është ende në zhvillim. Disa ekspertë sugjerojnë se fëmijët më të vegjël mund të jenë në rrezik për shkak të mënyrës se si luajnë dhe ndërveprojnë ngushtë me njëri-tjetrin. Çdokush me një sistem imunitar të dobësuar mund të jetë gjithashtu më i ndjeshëm ndaj sëmundjes dhe ekziston shqetësimi se gratë shtatzëna mund të jenë në rrezik më të madh.

Këshilla është të shmangni kontaktin e ngushtë me këdo të infektuar dhe të lani duart me sapun dhe ujë nëse virusi është në komunitetin tuaj.

A ka një vaksinë?

Vaksinat ekzistojnë, por vetëm për njerëzit që janë në rrezik ose që kanë qenë në kontakt të ngushtë me një person të infektuar. Ekziston shqetësimi se ka fonde të pamjaftueshme për vaksinat për të arritur të gjithë personatnë nevojë.

OBSH kohët e fundit u kërkoi prodhuesve të ilaçeve që të rekomandojnë vaksinat e tyre për përdorim urgjent, edhe nëse ato vaksina nuk janë miratuar zyrtarisht./ CNN.gr

/rtsh.al/