Kontingjenti i parë i policisë ndërkombëtare  i mbështetur nga OKB, mbërriti në Haiti të martën, gati dy vjet pasi vendi i trazuar i Karaibeve kërkoi urgjentisht ndihmë për të shuar një rritje të dhunës së bandave.

Njëqind oficerë policie nga Kenia zbarkuan në kryeqytetin Port-au-Prince, aeroporti kryesor ndërkombëtar i të cilit u rihap në fund të majit pasi dhuna e bandës e detyroi atë të mbyllej për gati tre muaj.

Nuk dihet menjëherë se cila do të ishte detyra e parë e kenianëve, por ata do të përballen me bandat e dhunshme që kontrollojnë 80% të kryeqytetit të Haitit dhe kanë lënë më shumë se 580,000 njerëz në të gjithë vendin të pastrehë ndërsa plaçkitin lagjet në përpjekjet e tyre për të kontrolluar më shumë territor.

Ardhja e kenianëve shënon ndërhyrjen e katërt të madhe ushtarake të huaj në Haiti. Ndërkohë që disa haitianë e mirëpresin ardhjen e tyre, të tjerë e shohin forcën me kujdes, duke pasur parasysh se ndërhyrja e mëparshme – misioni paqeruajtës i OKB-së 2004-2017 – u dëmtua nga akuzat për sulme seksuale dhe futja e kolerës.

Romain Le Cour, ekspert i lartë në Iniciativën Globale kundër Krimit të Organizuar Transnacional, i bëri thirrje gjithashtu komunitetit ndërkombëtar dhe zyrtarëve qeveritarë të ndajnë detaje duke përfshirë rregullat e misionit të angazhimit dhe konceptin e funksionimit.

“Nuk kemi dëgjuar për një strategji të duhur për misionin në terren, se çfarë do të ndodhë përballë bandave,” tha ai. “A është një mision statik? A është një mision lëvizës? Të gjitha ato detaje ende mungojnë dhe mendoj se ka ardhur koha që të ketë transparencë.”

Vendosja e kenianëve vjen gati katër muaj pasi bandat filluan sulme të koordinuara që synonin infrastrukturën kryesore të qeverisë në kryeqytetin e Haitit dhe më gjerë. Ata morën nën kontroll më shumë se dy duzina stacione policie, qëlluan mbi aeroportin kryesor ndërkombëtar dhe sulmuan dy burgjet më të mëdha të Haitit, duke liruar më shumë se 4,000 të burgosur.

“Ne kemi kërkuar siguri për kohën më të gjatë,” tha Orgline Bossicot, një 47-vjeçare nënë e dy fëmijëve që shet karrota dhe qymyr druri, si shpërndarëse me shumicë.

Dhuna e bandave ka penguar shitjet e saj dhe ajo përpiqet të qëndrojë jashtë sa më shumë që të jetë e mundur para perëndimit të diellit për të kompensuar humbjet, pavarësisht se ka frikë.

“Ti nuk e di se kush po të pret në qoshe. Ne jemi një objektiv”, tha ajo, duke shtuar se shpreson që policia keniane të bashkojë forcat me autoritetet lokale. “Do të ishte një hap i madh përpara për mua, për Haitin dhe për shumë njerëz.”

Kritikët thonë se sulmet e koordinuara të bandave që filluan më 29 shkurt mund të ishin parandaluar nëse forca e huaj do të ishte vendosur më shpejt, por pengesat e shumta, duke përfshirë një sfidë ligjore të paraqitur në Kenia dhe trazirat politike në Haiti e vonuan mbërritjen e saj.

Sulmet e koordinuara arritën objektivin e tyre: parandalimin e kthimit të kryeministrit të atëhershëm Ariel Heny në Haiti. Në atë kohë, ai ishte në Kenia për të nxitur vendosjen e forcës, por ai dha dorëheqjen në fund të prillit mes rritjes së dhunës.

Që atëherë, u formua një këshill presidencial kalimtar prej nëntë anëtarësh. Ai zgjodhi ish-zyrtarin e OKB-së Garry Conille si kryeministër më 28 maj dhe emëroi një kabinet të ri në mes të qershorit.

Pavarësisht udhëheqjes së re, dhuna e bandave ka vazhduar.

“Është e vështirë të vlerësohet se cili do të jetë qëndrimi i bandave ndaj (misionit)”, tha Le Cour. “Ndoshta është e drejtë të thuhet se nuk do të ketë një përgjigje homogjene nga bandat. Disa prej tyre mund të luftojnë. Disa prej tyre mund të dëshirojnë të negociojnë dhe të hapin dialogun me qeverinë Haitiane.”

Në një video të fundit, Jimmy Chérizier, një ish-oficer elitar policie që tani drejton një federatë të fuqishme bandash të njohur si Familja dhe Aleatët G9, iu drejtua për herë të parë kryeministrit të ri.

“Ju nuk keni shpërndarë armë në lagjet e klasës punëtore,” tha Cherizier, më i njohur si Barbecue. “Mos luani në duart e politikanëve dhe biznesmenëve tradicionalë, të cilët përdorën dhunën për qëllime politike dhe ekonomike dhe që tani duan të rimarrin me forcë armët që kishin shpërndarë. Problemi që ekziston sot mund të zgjidhet vetëm me dialog”.

Conille nuk e ka komentuar videon. Të hënën mbrëma, ai shkroi në platformën e mediave sociale X se ai përshëndeti vendosmërinë e qeverisë keniane dhe popullit të saj për të mbështetur Haitin “në luftën kundër pasigurisë që po gërryen shoqërinë”.

“Qeveria dhe populli Haitian shpresojnë se ky mision shumëkombësh do të jetë i fundit që e ndihmon atë të stabilizohet për rinovimin e personelit politik dhe kthimin në demokracinë efektive,” shkroi Conille.

Këshilli i Sigurimit i OKB-së autorizoi Kenian për të udhëhequr misionin policor shumëkombësh në tetor 2023, një vit pasi Henry kërkoi për herë të parë ndihmë të menjëhershme.

Keniasve do t’u bashkohet policia nga Bahamas, Bangladeshi, Barbados, Benini, Çadi dhe Xhamajka për gjithsej 2500 oficerë që do të dislokohen në faza për një kosto vjetore prej rreth 600 milionë dollarë, sipas Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Deri më tani, fondi i administruar nga OKB-ja për misionin ka marrë vetëm 18 milionë dollarë kontribute nga Kanadaja, Franca dhe SHBA. SHBA gjithashtu ka premtuar një total prej 300 milionë dollarë në mbështetje.

“Ndërsa dhuna e bandave duket se është larguar nga kulmi i saj në fillim të këtij viti, situata e sigurisë në vend mbetet e tmerrshme,” tha Këshilli i Sigurimit i OKB-së në një deklaratë të 21 qershorit.

Më shumë se 2,500 njerëz u vranë ose u plagosën në tre muajt e parë të këtij viti, një rritje prej më shumë se 50% nga e njëjta periudhë e vitit të kaluar.

Shumë haitianë jetojnë në frikë, duke përfshirë Jannette Oville, një nënë 54-vjeçare e dy djemve të moshës universitare.

Ajo është një shitëse me shumicë e të lashtave si delli dhe speca jeshil, dhe bandat e kanë grabitur disa herë ndërsa ajo udhëton në autobusët publikë me mallrat e saj.

“Kam nevojë për siguri. Më duhet të punoj. Unë kam nevojë që rrugët të hapen që të mund të siguroj për familjen time,” tha ajo, duke u besuar se fut para në sqetull ose të brendshme për t’i mbajtur të sigurta.

“Të jesh një sipërmarrëse femër në Haiti nuk është kurrë e lehtë,” tha ajo. “Ka shumë rrezik. Por ne marrim një rrezik për t’u siguruar që familjet tona janë të mira.”

Këshilli i Sigurimit i OKB-së gjithashtu vuri në dukje se “situata akute e sigurisë vazhdon të ketë pasoja të rënda humanitare”.

Sipas OKB-së, rreth 1.6 milionë njerëz janë në prag të urisë, numri më i lartë i regjistruar që nga tërmeti shkatërrues i vitit 2010. AP

/rtsh.al/