Njerëzimi ka nxjerrë jashtë ekuilibrit ciklin global të ujit “për herë të parë në historinë njerëzore”, duke nxitur një katastrofë në rritje të ujit që do të shkatërrojë ekonomitë, prodhimin e ushqimit dhe jetët, sipas një raporti të ri.

Dekada të përdorimit shkatërrues të tokës dhe keqmenaxhimit të ujit janë përplasur me krizën klimatike të shkaktuar nga njerëzit për të vënë “stres të paprecedentë” në ciklin global të ujit, thuhet në raportin e publikuar të mërkurën nga Komisioni Global për Ekonominë e Ujit.

Cikli i ujit i referohet sistemit kompleks me të cilin uji lëviz rreth Tokës. Uji avullohet nga toka – duke përfshirë nga liqenet, lumenjtë dhe bimët – dhe ngrihet në atmosferë, duke formuar “lumenj” të mëdhenj avulli uji të aftë për të udhëtuar në distanca të gjata, përpara se të ftohen, kondensohen dhe përfundimisht të bien përsëri në tokë si shi ose borë.

Ndërprerjet e ciklit të ujit tashmë po shkaktojnë vuajtje. Gati 3 miliardë njerëz përballen me mungesën e ujit. Të mbjellat po tkurren dhe qytetet po fundosen ndërsa ujërat nëntokësore nën to po thahen.

Pasojat do të jenë edhe më katastrofike pa veprime urgjente. Kriza e ujit kërcënon më shumë se 50% të prodhimit global të ushqimit dhe rrezikon të heqë mesatarisht 8% nga PBB-ja e vendeve deri në vitin 2050, me humbje shumë më të larta deri në 15% të parashikuara në vendet me të ardhura të ulëta, thuhet në raport.

“Për herë të parë në historinë njerëzore, ne po e shtyjmë ciklin global të ujit jashtë ekuilibrit,” tha Johan Rockström, bashkëkryetar i Komisionit Global për Ekonominë e Ujit dhe një autor i raportit. “Reshjet, burimi i të gjithë ujërave të ëmbla, nuk mund të mbështeten më”.

Raporti bën dallimin midis “ujit blu”, ujit të lëngshëm në liqene, lumen dhe akuiferë, dhe “ujit të gjelbër”, lagështisë së ruajtur në tokë dhe bimë.

Ndërsa furnizimi me ujë të gjelbër është anashkaluar prej kohësh, ai është po aq i rëndësishëm për ciklin e ujit, thotë raporti, pasi kthehet në atmosferë kur bimët lëshojnë avujt e ujit, duke gjeneruar rreth gjysmën e të gjitha reshjeve në tokë.

Ndërprerjet në ciklin e ujit janë “thellësisht të ndërthurura” me ndryshimet klimatike, thuhet në raport.

Një furnizim i qëndrueshëm me ujë të gjelbër është jetik për mbështetjen e vegjetacionit që mund të ruajë karbonin që ngroh planetin. Por dëmi që njerëzit shkaktojnë, duke përfshirë shkatërrimin e ligatinave dhe rrënimin e pyjeve, po shterojnë këto rezervuarë karboni dhe po përshpejtojnë ngrohjen globale. Nga ana tjetër, nxehtësia e nxitur nga ndryshimet klimatike po thajnë peizazhet, duke reduktuar lagështinë dhe duke rritur rrezikun e zjarrit.

Kriza është bërë më urgjente nga nevoja e madhe për ujë. Raporti llogarit se, mesatarisht, njerëzve u nevojiten një minimum prej rreth 4.000 litrash në ditë për të bërë një “jetë dinjitoze”, shumë më tepër se 50 deri në 100 litra që Kombet e Bashkuara thonë se nevojiten për nevojat bazë, dhe më shumë se sa shumica e rajoneve do të mund të ofrojnë nga burimet lokale. Richard Allan, një profesor i shkencave klimatike në Universitetin Reading, Angli, tha se raporti “përshkruan një pamje të zymtë të përçarjes së shkaktuar nga njerëzit në ciklin global të ujit, burimi natyror më i çmuar që në fund të fundit mbështet jetesën tonë”.

Aktivitetet njerëzore “po ndryshojnë strukturën e tokës sonë dhe ajrin mbi të cilin po ngroh klimën, duke intensifikuar ekstremet e lagështa dhe të thata dhe duke i larguar modelet e erës dhe të reshjeve”, shtoi Allan.

Kriza mund të trajtohet vetëm përmes menaxhimit më të mirë të burimeve natyrore dhe shkurtimeve masive të ndotjes nga ngrohja e planetit.

Autorët e raportit thonë se qeveritë botërore duhet ta njohin ciklin e ujit si një “e mirë e përbashkët” dhe ta trajtojnë atë kolektivisht. Vendet janë të varura nga njëri-tjetri, jo vetëm përmes liqeneve dhe lumenjve që përshkojnë kufijtë, por edhe për shkak të ujit në atmosferë, i cili mund të përshkojë distanca të mëdha – që do të thotë se vendimet e marra në një vend mund të prishin reshjet në një tjetër. Raporti bën thirrje për një “riorganizim themelor të vendit ku ndodhet uji në ekonomi”, duke përfshirë çmime më të mira për të dekurajuar shpërdorimin dhe tendencën për të mbjellë kultura dhe objekte të etura për ujë, të tilla si qendrat e të dhënave , në rajonet me stres të ujit.

“Kriza globale e ujit është një tragjedi, por është gjithashtu një mundësi për të transformuar ekonominë e ujit,” tha Ngozi Okonjo-Iweala, drejtor i përgjithshëm i Organizatës Botërore të Tregtisë dhe një bashkëkryetar i komisionit që publikoi raportin. Vlerësimi i duhur i ujit është thelbësor, shtoi ajo, “në mënyrë që të njihet pamjaftueshmëria e tij dhe përfitimet e shumta që jep”./ CNN

/rtsh.al/