Kuvendi i Shqipërisë pritet të shqyrtojë sesionin e ardhshëm parlamentar, një draft tërësisht të ri të Kodit Penal, një dokument që synon të sjellë ndryshime thelbësore në legjislacionin penal të vendit.

Ky projektligj, që do t’i propozohet Kuvendit nga Këshilli i Ministrave, prek çdo aspekt të së drejtës penale, nga parimet e përgjithshme e deri te kategoritë specifike të veprave penale, me theks të veçantë në forcimin e luftës kundër krimit dhe mbrojtjen e interesave publike.

Një nga risitë kryesore të këtij drafti është ndarja e qartë e veprave penale në krime dhe kundërvajtje penale, duke përcaktuar kritere të detajuara për dallimin mes tyre, përfshirë kufijtë maksimalë të dënimeve dhe rëndësinë e bashkëpunimit kriminal.

Drafti sjell edhe konceptin e “krimit shumë të rëndë”, i cili do të përcaktohet si çdo krim me dënim mbi dhjetë vjet burgim ose i kryer nga organizata kriminale, pavarësisht masës së dënimit. Kjo ndarje pritet të ndikojë drejtpërdrejt në mënyrën e vuajtjes së dënimit dhe caktimin e masave plotësuese.

Përgjegjësia penale dhe roli i personave juridikë

Një vëmendje e veçantë i është kushtuar përgjegjësisë penale të personave juridikë. Drafti detajon se subjektet juridike kanë përgjegjësinë për të ndërmarrë mënyra organizimi që parandalojnë kryerjen e veprave penale, veçanërisht në fushat e sigurisë, shëndetit publik dhe mbrojtjes së mjedisit.

Mungesa e masave të tilla organizative do të përbëjë bazë për përgjegjësinë penale të entiteteve juridike. Ky është një hap i rëndësishëm drejt adresimit të krimit ekonomik dhe atij mjedisor që shkaktohet nga ndërmarrjet.

Gjithashtu, Kodi i ri rregullon në mënyrë më të detajuar lidhjen shkakësore në veprat penale, përfshirë edhe ato të kryera me mosveprim, si dhe përgjegjësitë që rrjedhin nga ligji, kontrata apo vullnetarizmi, duke përcaktuar qartë detyrimet e profesionistëve si mjekët dhe punonjësit e policisë.

Zbatimi territorial dhe bashkëpunimi ndërkombëtar

Në lidhje me zbatimin e ligjit penal në hapësirë, projekt Kodi përcakton juridiksionin e shtetit shqiptar jo vetëm brenda kufijve territorialë, por edhe për veprat penale të kryera nga shtetas shqiptarë jashtë vendit (veçanërisht për krime të rënda dhe ato të korrupsionit, trafikimit, etj.).

Ai zgjeron juridiksionin edhe për shtetasit e huaj dhe personat pa shtetësi që kryejnë krime specifike (si gjenocidi, terrorizmi, pastrimi i parave) jashtë territorit të Shqipërisë, duke pasqyruar parimin e juridiksionit universal dhe angazhimet ndërkombëtare të vendit.

Drafti ruan edhe parime thelbësore si parimi i ligjshmërisë (“Mosdënimi pa ligj”) dhe veprimi prapaveprues i ligjit penal më të favorshëm për të pandehurin. Një fokus i rëndësishëm i jepet mbrojtjes së viktimave të veprave penale, duke përfshirë edhe ato të fëmijëve, familjes dhe martesës.

Ky Kod Penal i ri, me theksin te parandalimi i krimit, mbrojtja e të drejtave dhe lirive, si dhe forcimi i bashkëpunimit ndërkombëtar në luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, pritet të shënojë një moment kyç në sistemin e drejtësisë penale shqiptare pas miratimit në Kuvend.

Rishikimi i konceptit të “veprës penale”

Drafti i ri i Kodit Penal sjell një qasje të re në përkufizimin e “veprës penale”, veçanërisht nëpërmjet Nenit 18. Ky nen, përveç përcaktimit tradicional të veprës penale si “çdo veprim apo mosveprim shoqërisht i rrezikshëm i parashikuar nga ligji penal”, prezanton një mekanizëm të rëndësishëm: mundësinë e pushimit të procedimit penal për veprat me rrezikshmëri të ulët, shkruan rtsh.al.

Kjo risi është e parashikuar në paragrafin e dytë të Nenit 18, ku thuhet se: “Kur vlerësohet se veprimi apo mosveprimi, ndonëse parashikohet si i tille në ligjin penal, përmban rrezikshmëri të ulët, gjyqtari i seancës paraprake vendos pushimin e procedimit.” Ky parashikim shoqërohet me një detyrim të ri: “Marrja e opinionit të viktimës, për vazhdimin ose jo të procedimit, është e detyrueshme.”

Çfarë konsiderohet “rrezikshmëri e ulët”?

Paragrafi i tretë i Nenit 18 jep një sqarim të detajuar mbi kriteret që gjykata do të përdorë për të vlerësuar rrezikshmërinë e ulët:

Parëndësia e veprës: Për shkak të natyrës ose peshës së saj.

Mungesa ose minimalizimi i pasojave: Kur pasojat janë inekzistente ose shumë të vogla.

Rrethanat rastësore: Kur vepra është kryer në rrethana që nuk tregojnë një tendencë kriminale të thellë.

Rrethanat personale të autorit: Kur autori shfaq një shkallë të ulët rrezikshmërie.

Kostoja e procedimit: Kur shpenzimet e procesit penal kalojnë vlerën e dëmit material.

Ky mekanizëm synon të de-kriminalizojë de facto disa vepra penale të lehta, duke shmangur ngarkesën e panevojshme të sistemit të drejtësisë dhe duke i dhënë prioritet rasteve më të rënda.

Përjashtimet dhe implikimet

Megjithatë, drafti parashikon edhe kufizime të rëndësishme. Paragrafi i katërt i Nenit 18 thekson se ky parashikim nuk zbatohet në rastet e:

Veprave penale të korrupsionit të çfarëdolloji. Ky përjashtim është kyç dhe dërgon një mesazh të fortë se toleranca zero ndaj korrupsionit mbetet një prioritet.

Përsëritësve në kryerjen e krimeve. Personat me precedentë penalë nuk do të mund të përfitojnë nga ky lehtësim.

Personave që kanë përfituar më parë nga këto parashikime. Kjo parandalon abuzimin dhe përdorimin e përsëritur të këtij mekanizmi.

Rëndësia e rolit të viktimës

Një tjetër element thelbësor është përfshirja e detyrueshme e opinionit të viktimës. Ky është një ndryshim i rëndësishëm, pasi i jep viktimës një zë aktiv në procesin vendimmarrës për fatin e procedimit penal, duke forcuar pozicionin e saj dhe duke siguruar që interesi i të dëmtuarit të merret parasysh.

Ky detaj tregon një qasje më të orientuar drejt viktimës dhe drejtësisë restauruese. Neni 18 shënon një hap të rëndësishëm drejt modernizimit të Kodit Penal shqiptar, duke synuar një drejtësi penale më efikase dhe proporcionale.

Ai kërkon të lehtësojë ngarkesën e gjykatave për vepra të vogla, duke ruajtur fokusin te krimet e rënda dhe duke garantuar mbrojtjen e viktimave. Megjithatë, zbatimi në praktikë i kritereve të “rrezikshmërisë së ulët” do të jetë kyç dhe do të kërkojë një interpretim të kujdesshëm nga gjyqtarët.

/rtsh.al/