Punimet e fundit në ish-burgun e Spaçit kanë ndezur një debat të fortë publik mbi mënyrën se si duhet trajtuar ky vend me rëndësi të jashtëzakonshme historike.

Kjo temë u diskutua gjerësisht në emisionin “Një Shqipëri”, drejtuar nga Mentor Nazarko, ku të ftuar ishin Fatos Lubonja, publicist dhe ish-i burgosur politik në Spaç, si dhe regjisori Namik Ajazi. Të dy theksuan rëndësinë kritike të bashkëpunimit mes të gjithë aktorëve për të ruajtur dhe përcjellë me dinjitet historinë e këtij vendi.

Nazarko shtroi pyetjen nëse Ministria duhet t’i mbledhë bashkë aktorët e interesuar për Spaçin. Lubonja dhe Ajazi, secili nga këndvështrimi i tij, ofruan perspektiva që në fund bashkohen në nevojën e një qasjeje të mirëkoordinuar.

Ajazi: Sfida e rikrijimit të një vendi të zhveshur

Sipas regjisorit Namik Ajazi, gjendja aktuale e Spaçit është e tillë që ai është “i zhveshur nga çdo element që mund të dëshmojë të kaluarën e tij”.

Ai shpjegoi se për qëllimet e filmit që po realizon, elemente si biruca dhe rrethimi do të duhet të rikrijohen si dekor.

“Në momentin që shkon sot në Spaç, nuk sheh asgjë. Nuk ka asnjë lloj rrethimi,” u shpreh Ajazi.

“Ne këto elemente, përfshirë edhe birucën, do t’i rikrijojmë si dekor. Do të përdorim vetëm këtë fazë të parë. Ky rrënim që ka Spaçi sot ka qenë një ambient vuajtjeje të tmerrshme. Terrori konsistonte në punën e detyruar në temperatura deri në 45 gradë, në dhomat ku flinin deri në 54 vetë. Ky ishte terrori.”

Kjo thekson sfidën e madhe për të transmetuar tmerrin e regjimit të kaluar në një ambient që sot ka humbur shumë nga elementët e tij autentikë.

Lubonja: Ruajtja e vlerës historike mbi çdo gjë

Ndërkohë, Fatos Lubonja, me përvojën e tij personale si ish-i burgosur në Spaç, theksoi rëndësinë e ruajtjes së autenticitetit të vendit dhe shmangaies së çdo “përdhosjeje” të tij.

Ai argumentoi se është më e lehtë të ndërtohen struktura për filmin sesa të ndërhyhet në vendin historik.

“Spaçi i vitit 1975 ishte me dy kate. Nëse do të rikrijosh revoltën e vitit 1973, duhet të kesh dy kate dhe barakën, pa pallatin e dytë,” tha Lubonja. “Këto ndërtohen më lehtë sesa të përdhoset ai vend.”

Komentet e tij nxjerrin në pah nevojën për kujdes të madh në çdo ndërhyrje, duke vënë theksin te vlera e paprekshme e Spaçit si dëshmi historike.

Debati mes dy figurave tregon nevojën e një dialogu të hapur dhe bashkëpunimi mes autoriteteve, artistëve dhe, mbi të gjitha, ish-të burgosurve politikë dhe familjarëve të tyre, për të siguruar që trashëgimia e Spaçit të ruhet dhe të përcillet në mënyrë të denjë për brezat e ardhshëm.

/rtsh.al/