Shqipëria është pranë formalizimit të një kuadri ligjor të dedikuar për Inteligjencën Artificiale (IA), duke synuar integrimin e standardeve evropiane në zhvillimin dhe përdorimin e këtyre teknologjive. Një projektligj i ri, i hartuar nga Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), ka si qëllim kryesor krijimin e një mjedisi të sigurt, transparent dhe të besueshëm për sistemet e IA-së në vend.

Projektligji, i cili është strukturuar në 9 krerë dhe 106 nene, mbështetet në parimet e Rregullores së Bashkimit Evropian 2024/1689 (AI Act). Sipas relacionit shoqërues, objektivat madhorë janë: Përafrimi me legjislacionin e BE-së, harmonizimi i plotë me acquis të Bashkimit Evropian për transformimin digjital; Siguria dhe të drejtat themelore, garantimi i mbrojtjes së të dhënave personale, sigurisë publike dhe respektimit të lirive themelore; Klasifikimi i riskut, vendosja e rregullave të veçanta për sistemet e IA-së me “rrezik të lartë” dhe ndalimi i praktikave që vlerësohen si të papranueshme; Inovacioni, krijimi i “sandbox-eve” rregullatore për të nxitur zhvillimin e zgjidhjeve teknologjike në një mjedis të kontrolluar.

Pse është i domosdoshëm ky ligj?

Hartuesit e projektligjit argumentojnë se shpejtësia e zhvillimit të inteligjencës artificiale ka krijuar një hendek ligjor. Pa një rregullim të dedikuar, si operatorët ekonomikë ashtu edhe institucionet publike operojnë në një terren të paqartë, çka rrit rrezikun për abuzime ose cenim të privatësisë. Ky projektligj vjen si një masë parandaluese për të garantuar se teknologjia do të shërbejë për zhvillim dhe jo për dëmtim të interesit publik.

Kush do ta mbikëqyrë?

Zbatimi i këtij akti kërkon një bashkëpunim ndërinstitucional. Autoritetet kryesore që do të ngarkohen me mbikëqyrjen dhe kontrollin e sistemeve të IA-së janë: AKSHI, autoritet koordinues për politikat dhe teknologjinë e IA-së; Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale për mbikëqyrjen e etikës dhe privatësisë së të dhënave; Autoritetet e mbikëqyrjes së tregut për kontrollin e konformitetit të produkteve dhe sistemeve të IA-së që hyjnë në treg.

Dokumenti është hartuar pas një procesi konsultimi me ekspertë kombëtarë dhe ndërkombëtarë, duke marrë në konsideratë praktikat më të mira të BE-së. Aktualisht, projektligji është në fazën e konsultimit institucional nëpërmjet sistemit “e-aktet”, pas së cilës pritet të kalojë në hapat e tjerë të procesit legjislativ për miratim.

Kjo nismë shënon një hap të rëndësishëm në agjendën digjitale të Shqipërisë, duke e pozicionuar vendin më pranë integrimit të plotë në hapësirën digjitale evropiane.

/rtsh.al/