Gjyqi njëmujor i ish-presidentit francez, Nicolas Sarkozy mbi financimin e supozuar të paligjshëm të fushatës së tij presidenciale të vitit 2007, po hedh dritë mbi bisedimet e fshehta të Francës me qeverinë e liderit të atëhershëm libian, Moammar Gadafi.

Familjarët e sulmeve terroriste të sponsorizuara nga regjimi i Gadafit i kanë thënë gjykatës se dyshojnë se Sarkozy ishte i gatshëm të sakrifikonte kujtimet e të dashurve të tyre për të normalizuar lidhjet me Libinë e pasur me naftë gati dy dekada më parë.

Gjyqi, i cili filloi në janar, përfundon të martën me fjalët përfundimtare të avokatëve të Sarkozy. Vendimi pritet në një datë të mëvonshme.

Prokurorët francezë kërkuan një dënim me shtatë vjet burg për ish-udhëheqësin 70-vjeçar. Sarkozy, i cili ishte president nga viti 2007 deri në vitin 2012, ka mohuar të gjitha keqbërjet.

Momentet kryesore në gjyq u fokusuan në bisedimet midis Francës dhe Libisë në vitet 2000, kur Gadafi po kërkonte të rivendoste lidhjet diplomatike me Perëndimin. Para kësaj, Libia konsiderohej një shtet i pafavorshëm për shkak të sulmeve të sponsorizuara.

Familjet franceze të viktimave të një bombardimi avioni të vitit 1989 i thanë gjykatës për tronditjen dhe ndjenjën e tyre të tradhtisë, ndërsa gjyqi vuri në dyshim nëse premtimet e bëra ndaj qeverisë së Gadafit ishin pjesë e marrëveshjes së supozuar të korrupsionit.

Bombardimet e fluturimit të Lockerbie dhe UTA

Në vitin 1988, një bombë e vendosur në bordin e një fluturimi Pam Am shpërtheu ndërsa avioni ishte mbi qytetin skocez Lockerbie, duke vrarë 270 njerëz nga 21 vende, duke përfshirë 190 amerikanë.

Një vit më pas, më 19 shtator 1989, bombardimi i fluturimit UTA 772 mbi Niger vrau 170 njerëz, duke përfshirë 54 shtetas francezë në bord, pas një shpërthimi gjatë fluturimit të shkaktuar nga një bombë valixhe.

Si hetimet franceze ashtu edhe ato amerikane i kanë lidhur të dy bombardimet me Libinë, qeveria e së cilës ishte përfshirë në armiqësi të gjata me SHBA-në dhe qeveritë e tjera perëndimore.

Tani, familjet e viktimave dyshojnë se zyrtarët e qeverisë franceze të afërt me Sarkozy premtuan të harrojnë bombardimet në këmbim të mundësive të biznesit me Libinë dhe ndoshta, një marrëveshje të supozuar korrupsioni.

“Çfarë bënë ata me të vdekurit tanë?” pyeti Nicoletta Diasio gjykatën, babai i së cilës u vra në bombardimin, duke thënë se pyeti veten nëse kujtimet e viktimave “mund të ishin përdorur për favore” në bisedimet midis Francës dhe Libisë.

Gjatë gjyqit, Sarkozy tha se ai “kurrë nuk i ka tradhtuar familjet duke përdorur të dashurit e tyre si pazare”.

Shtytja e Libisë për të rivendosur lidhjet me Perëndimin

Hapat fillestarë të Libisë për të hequr statusin e saj të shtetit terrorist erdhën në vitin 2003, kur ajo mori përgjegjësinë për bombardimet e avionëve të vitit 1988 dhe 1989 dhe ra dakord të paguante miliarda dëmshpërblim për familjet e viktimave.

Gadafi, gjithashtu, njoftoi se po çmontonte programin e tij të armëve bërthamore, gjë që çoi në heqjen e sanksioneve ndërkombëtare.

Britania, Franca dhe vende të tjera perëndimore kërkuan të rivendosin një marrëdhënie me Libinë për qëllime sigurie, diplomatike dhe biznesi.

Në vitin 2007, Sarkozy mirëpriti Gadafin në Paris me nderime për një vizitë zyrtare pesë-ditore, duke e lejuar atë të ngrinte një tendë beduinësh pranë pallatit presidencial të Elysee. Shumë francezë e mbajnë mend ende atë gjest, duke ndjerë se Sarkozi shkoi shumë larg për të kënaqur një diktator.

Sarkozy tha gjatë gjyqit se do të kishte preferuar të “bënte pa” vizitën e Gadafit në atë kohë, por ai erdhi si një gjest diplomatik pas lirimit nga Libia të infermiereve bullgare që u burgosën dhe përballeshin me dënime me vdekje për një krim që ata thanë se nuk e kishin kryer.

Infermieret bullgare

Më 24 korrik 2007, nëpërmjet një marrëveshje të ndërmjetësuar pjesërisht nga zonja e parë Cecilia Sarkozy dhe zyrtarët e BE-së, Libia liroi pesë infermieret bullgare dhe një mjek palestinez që kishin kaluar mbi tetë vjet në burg.

Ata ishin akuzuar për infektimin e qëllimshëm të qindra fëmijëve me virusin e SIDA-s në fund të viteve 1990 – një akuzë që ata e mohuan.

Lirimi i tyre hoqi pengesën e fundit të madhe për ribashkimin e Libisë me komunitetin ndërkombëtar.

Sarkozi udhëtoi për në Tripoli për bisedime me Gadafin një ditë pasi mjekët u kthyen në Bullgari me një aeroplan presidencial francez.

Në gjykatë ai foli për “krenarinë” e tij për shpëtimin e mjekëve, duke shtuar se lirimi i tyre nuk do të ishte i mundur pa u angazhuar me Gadafin.

Shefi i spiunazhit të Libisë në qendër të pyetjeve

I akuzuar për organizimin e sulmit në fluturimin UTA 772, kunati i Gadafit dhe shefi i inteligjencës, Abdullah al-Senoussi, u dënua në mungesë me burgim të përjetshëm nga një gjykatë e Parisit në vitin 1999 për sulmin.

Ndaj tij dhe pesë të dyshuarve të tjerë është lëshuar një fletarrest ndërkombëtar.

Prokurorët financiarë kanë akuzuar Sarkozy se ka premtuar heqjen e urdhrit të arrestit kundër al-Senoussi-t në këmbim të financimit të pretenduar të fushatës.

Në vitin 2005, njerëz të afërt me Sarkozy, i cili ishte ministër i Brendshëm në atë kohë, duke përfshirë shefin e tij të shtabit Claude Guéant dhe ministrin e ri, Brice Hortefeux, udhëtuan për në Tripoli, ku u takuan me al-Senoussi.

Si Guéant ashtu edhe Hortefeux i thanë gjykatës se ishte një takim “surprizë” për të cilin ata nuk ishin në dijeni më parë.

Al-Senoussi u tha gjyqtarëve hetues se miliona dollarë ishin dhënë për të mbështetur fushatën e Sarkozy. I akuzuar për krime lufte, ai tani është i burgosur në Libi.

Sarkozy e ka mohuar fuqishëm financimin.

Akuzat e djalit të Gadafit

Djali i Gadafit, Seif al-Islam, i tha rrjetit francez të lajmeve RFI në janar se ai ishte i përfshirë personalisht në dhënien e 5 milionë dollarëve Sarkozis.

Në një deklaratë prej dy faqesh për radion RFI, Al-Islam tha se Sarkozy fillimisht “mori 2.5 milionë dollarë nga Libia për të financuar fushatën e tij elektorale” gjatë zgjedhjeve presidenciale të vitit 2007, në këmbim të së cilës Sarkozy do të “përfundonte marrëveshje dhe do të kryente projekte në favor të Libisë”.

Ai tha se një pagesë e dytë prej 2.5 milionë dollarësh në para në dorë, u dorëzua pa specifikuar se kur u dha.

Sipas tij, autoritetet libiane prisnin që në këmbim, Sarkozi do t’i jepte fund një çështjeje ligjore në lidhje me sulmin e UTA-s të vitit 1989 – duke përfshirë heqjen e emrit të tij nga një urdhër-arresti ndërkombëtar.

Sarkozi i mohoi me forcë këto akuza.

“Nuk do të gjeni kurrë një euro libiane, një cent libian në fushatën time,” tha ai në hapjen e gjyqit në janar. “Nuk ka para për korrupsion sepse nuk ka pasur korrupsion.”

Sarkozy i kthen shpinën Gadafit

Lufta civile libiane filloi në shkurt të vitit 2011, me rebelët kundërshtarë të njësive të ushtrisë dhe milicëve besnikë ndaj Gadafit.

Sarkozy ishte lideri i parë perëndimor që mbajti një qëndrim publik për të mbështetur rebelimin.

Më 25 shkurt 2011, ai tha se dhuna nga forcat pro-Gadafi ishte e papranueshme dhe nuk duhet të mbetet pa u ndëshkuar. “Gadafi duhet të iki”, tha ai në atë kohë.

Më 10 mars të atij viti, Franca ishte vendi i parë në botë që njohu Këshillin Kombëtar të Tranzicionit si qeverinë legjitime të Libisë.

“Ajo ishte Pranvera Arabe,” tha Sarkozy në gjykatë. “Gadafi ishte i vetmi diktator që kishte dërguar avionë (ushtarakë) kundër popullit të tij. Ai kishte premtuar lumenj gjaku, kjo është shprehja e tij.”

Moammar Gadafi u vra nga luftëtarët e opozitës në tetor 2011, duke i dhënë fund sundimit të tij katër dekadash në vendin e Afrikës Veriore. AP

/rtsh.al/